Առաքելություն

Վերելք

Դեռ ուսանող Հայկը բարձրաստիճան չինովնիկի կերպար ուներ: Դասախոսները, կուրսեցիները ու համագյուղացիները վստահ էին, որ ուսումնատենչ, խելացի, հասուն հայացքով երիտասարդը կարճ ժամանակ անց պետական բարձր պաշտոն է զբաղեցնելու:

Գյուղական հարուստ ընտանիքի, եթե այդպես կարելի է ընդհանրապես անվանել, զավակն էր՝ օժտված բարձր նկրտումներով և չինովնիկի կարիերիայով սրընթաց բարձրանալու անհրաժեշտ այլ բնութագրերով: Համարյա միշտ կոստյումով ու փողկապով էր, կոկիկ արդուկված վերնաշապիկով, ձիգ, ինքնավստահ կեցվածքով:

Նրա կերպարը ավելի խոսուն էր, քան հենց ինքը: Քչախոս էր, սակայն գրագետ շարադրված, մտածված ու տեղին խոսքով: Նրա խոսքը՝ իր բովանադակությամբ, տրամաբանական շաղկապվածությամբ, թեմայի համահնչությամբ, առանձնանում էր շրջապատի աղմուկի ու ուսանողական դատարկաբանության մեջ:

Մի խումբ ուսանողներից բաղկացած քրիստոնեական խմբի ակտիվ անդամ էր, որտեղ նրա գտնվելը շատերի համար թեև տարօրինակ էր, սակայն ոգևորող: Հոգևոր եղբայրներն ու քույրերը նույնպես կասկած չունեին նրա առաքելության վերաբերյալ ու ամեն անգամ իրենց աղոթքներում թախանձում էին իրականացնել Հայկի երազանքները՝ ի բարօրություն ողջ երկրի:

Հայաստանում “Եհովայի վկաների” հայտնվելուց տարիներ առաջ, ովքեր ունակ են անգիր արտասանել Աստվածաշնչյան խոսքերը՝ տալով մեջբերված խոսքի տեղայնացման ճշգրտիտ հղումներ, նա այդ ունակությունով օժտված եզակի անձանցից էր, իհարկե սակավաթիվ կղերներին չհաշված, այն էլ այդքան երիտասարդ տարիքում:

Խմբում առաջին անգամ այցելողները ծեծված հարցեր էին տալիս. “Եթե Աստված ամենուր է, և երկրի վրա ամեն ինչ նրա կամոք է կատարվում, ապա ինչո՞ւ են անմեղ մարդիկ կոտորվում, անարդարությունը իշխում աշխարհի վրա, հիվանդությունները տարածվում, չարը հաղթում և վայելում կյանքը….”: Նմանատիպ պարզունակ հարցերը շատերն էին կարողանում  պարզաբանել:

Սակայն առավել կասկածամիտների Սուրբ Գրքից մեջբերվող կոնկրետ հարցադրումներին պատասխանելու համար հաճախ անհրաժեշտ էր Հայկի միջամտությունը: Հարցերը վերաբերում էին տեքստի մեկնաբանությանը, գիտության ու կրոնի թվացյալ հակասություններին, և նույնիսկ որոշները, առանց երկյուղի,  հարցնում էին,  թե որքանո՞վ էր Բարձրյալը ամենաբարին ու ամենաարդարադատը, երբ ջրահեղձ արեց աշխարհի ողջ բնակչությանը և կենդանական աշխարհին՝ փրկելով միայն Նոյի ընտանիքին և ամեն տեսակից մի զույգ անասունի; կամ երբ  ոչնչացրեց Եգիպտոսի բոլոր անդրանիկ զավակներին  ու նույնիսկ բոլոր անասունների առաջնածիններին, ինչ է թե փարավոնը չէր համաձայնում, որ Մովսեսն հրեա ժողովրդով  հեռանա; կամ երբ …

Հոգևոր քույրերը և եղբայրները երանությամբ էին դիտում, թե ինչպես է նա աչալուրջ ու առանց ընդվզումի ունկընդրում կասկածամիտների հարցերը և թվացյալ հիմնավորումները, նույնիսկ երբ նրանց խոսքերը ակնհայտորեն վիրավորում էին Եռաստվածությանը և իրենց կրոնական զգացումներին: Սիրալիր ժպիտով ու վստահությամբ սպառիչ պարզաբանումներ էր տալիս և հիմնավորում Բարձրյալի քայլերի անառարկելիությունը:

Բացատրում էր, որ Աստվածաշնչում բազմաթիվ են առակները, ու շատ այլ խոսքեր փոխհարաբերական իմաստ ունեն, որպեսզի Աստծո խոսքը հեշտ ընկալելի լինի հասարակ ժողովրդի համար, որոնց գերակշիռ մասը, եթե ոչ բոլորը, այն ժամանակ անգրագետ էին: Ուստի շատ խոսքեր ոչ թե պետք է հասկանալ բառացի, այլ՝ փորձել ընկալել նրանց խորհուրդը:

Եթե ինչ-որ հարցի այդ պահին չէր կարողանում համոզիչ պարզաբանում գտնել կամ մտածում էր, որ այս թերահավատի հետ հետագա բանավեճը անիմաստ է, ապա տալիս էր բոլոր հարցերը լավագույնս եզրափակող պատասխանը. “Աստծո գործերն անքննելի են”:

Եվ եթե այդքանից հետո, կասկածամիտը շարունակում էր չբավարարվել հնչած պարզաբանումներով կամ համառորեն մերժում Աստծո լույսը, ապա ոչ ոք մեղավոր չէ նրա համար:  Հատկապես, որ կան Անհավատ Թովմասներ, ովքեր չեն հավատում, մինչև ձեռքով չշոշափեն:  Չէ, որ Աստծուն սրտով են զգում, այլ ոչ թե մտքով ապացուցում նրա առկայությունը:

Նրա անկեղծ, գեղեցիկ շարադրված, ազդող շեշտադրումներով ու տոնայնությամբ ապաշխարանքը շրջապատի մոտ ակնածանք էր առաջացնում, և նույնիսկ ամոթի զգացողություն, քանի որ ի տարբերություն Հայկի` իրենք բավարար ակնկեղծ չեն Աստծո հետ իրենց հարաբերություններում, անանձնական՝ իրենց խնդրանքներում:

Շրջապատի հիացական հայացքների ներքո պատմում էր անգլիացի չքավոր քարոզչի մասին, ով ոտքով տնից-տուն է անցում` մարդկանց տարածելով Հիսուսով փրկության ավետիքը: Ու երբ մարդիկ բացում են դուռը, սկզբում կարծում են, որ իրենց առջև հենց Հիսուսն է կանգնած. տեսքը, անհատակ բարի աչքերը, ուրիշների փրկության համար զոհվելու անկոտրում կամքը: Նա մարմնավորում է իսկական քրիստոնյայի կերպարը, որն ապրում է Տիրոջով, ինչպես պատգամել է Պողոս առաքյալը հռոմեացիներին ուղղված իր թղթում. “Արդ, աղաչում եմ ձեզ, նմանվեցեք ինձ, ինչպես որ ես՝ Քրիստոսին: Եթե ապրում ենք, Տիրոջ համար ենք ապրում, և եթե մեռնում ենք, Տիրոջ համար ենք մեռնում”:

Նա Հիսուսից, Պողոսից, Մովսեսից, Աբրահամից, Սողոմոնից, Երեմիայից ու այլ մարգարեներից տեղին ու օգտակար մեջբերումներ էր կատարում ու այնքան գեղեցիկ ու համոզիչ ներկայացնում, որ կարծես այդ խոսքերը հնչելու պահին այդտեղ էր եղել, ու այնքան ճշգրիտ էր մեջբերում ու մեկնաբանում, որ նույնիսկ կարելի էր հավատալ, որ հենց ինքն էր արձանագրել արտահայտված մտքերը և կատարված իրադարձությունները:

Երկմտանք

Հեռու էր գեղեցկատես որակվելուց, սակայն համագյուղացի, կուրսեցի կամ հոգևոր խմբի աղջիկների մեծ մասը կցանկանային դառնալ նրա սիրահետման օբյեկտը: Դժվար էր նրան պատկերացնել սիրահետողի դերում, դա չափազանց անհարիր տերմին էր նրա լուրջ կերպարի համար: Սակայն, բավական էր, որ մեջբերեր Սողոմոնի “Երգ երգոց”-ից.

“Թող ինձ համբուրի իր բերանի համբյուրներով:

Քո ստինքներն ավելի լավ են գինուց:

Եվ քո օծման յուղերի հոտը՝ բոլոր խունկերից: …
Քո վարսերը նման են այծերի հոտերի,

Քո ատամները նման են խուզած ոչխարների հոտերի,

Քո շուրթերը նման են որդան կարմիր թելի,

Քո երկու ստինքները նման են այծամի երկորյակ ուլերի…

Մեղր է կաթում քո շուրթերից …”,

հայացքում անսովոր կրակներ էին բոցկլտում, մաշկի գույնը կարմրում էր, ձայնում թավշյա երանգ էր հայտնվում: Դժվար չէր ակնկալել, որ այդ պահին ներկա քույրերը սիրահարված ծածուկ կդիտեին նրան` առանց այլևս բառ իսկ հասկանալու շարունակվող սիրո անմահ երգից:

Նման երգեր կատարողը երազում էր կույս մնալ, քանի որ. “Կույսը հոգում է Տիրոջ գործերի մասին, որպեսզի սուրբ լինի մարմնով և հոգով: Ով կին չունի, հոգում է` ինչպես հաճելի լինի Տիրոջը: Իսկ ով կին ունի, աշխարհի մասին է հոգում և թե ինչպես հաճելի լինի իր կնոջը:” Այդ իսկ պատճառով նա անհողդողդ խուսափում էր արձագանքել իրեն ուղղված սիրո ցանկություններին:

Սակայն, մարդկային հողեղեն մարմինը բազում մեղքերով ու անպարկեշտ ցանկություններով է լի, որոնց միշտ չէ, որ հնարավոր է ենթարկեցնել մտքի ու հոգու որոշումներին: Պատանուց տղամարդու վերածվող մարմինը իր դաժան պահանջմունքներն էր բարձրացնում, ու դրանց ամեն անգամ լռեցնելուց հետո սաստող ուժը ավելի էր հյուծվում: Ինչպես պատգամվում է. “Լավ է տղամարդու համար կին արարածին չմերձանալ: Բայց չպոռնկանալու համար` յուրաքանչյուր մարդ թող իր կինն ունենա, և ամեն կին՝ իր մարդը”:

Երբ զգաց, որ այլևս դժվար է դիմանում կանանց գայթակղությանը, իսկ մարմնի որոշ անդամի ավելի ու ավելի դժվար է լինում հետ համոզել “պոռնկանալու” ցանկությունից, ապա բացահայտեց, որ այլընտրանքային պատգամը ընդամենը մեկն է. “Կտրի՛ր այն և  դե՛ն գցիր քեզնից, որովհետև քեզ համար լավ է, որ քո անդամներից մեկը կորչի, և քո ամբողջ մարմինը չընկնի գեհեն”:

Մի քանի շաբաթ մտորեց այդ զոհաբերության շուրջ, ոգեշնչվեց Ավգուստիանոս Երանելիի նույնական վարքով, այլ մարտիրոսների մասին կարդաց, բազում հանգամանքեր դիտարկեց, սակայն իր մեջ բավականին հավատք ու կամք չգտավ այդ քայլին դիմելու: Եթե դիմեր էլ, այս անաստված դարում ո՞վ պետք է իմանար ու փառաբաներ իրեն: Ավելի հավանական էր, որ ծաղրի առարկա կդառնար ու ստիպված կլիներ հրաժարվել երկրի բարօրության համար իրեն ամբողջովին նվիրելու առաքելությունից:

Շատերի համար անակնալ էր, երբ հայտնի դարձավ սիրեցյալի նրա ընտրությունը՝ կրոնական խմբից մի աղջիկ՝ իրենից վեց տարով մեծ: Ընտրյալը սովորական աչքի համար ոչնչով չտպավորվող էր, սակայն Հայկի խորաթափանցությունը և որոշման արդարացվածությունը կասկածից վեր էր, ու մյուս աղջիկներին ընդամենը մնում էր նախանձով համակերպվել:

Զատիկ

Սիրային առաջին շփումներին էին անսովոր, թե՞ դրանց անհամատեղելիությունը նրա կերպարին ու նկրտումներին, թե՞ կրոնական կենսակերպի առավել խորը ըմբռնումը. նա սկսեց ավելի խստաբարո դառնալ:

Առաջինը սառը ցնցուղը հոգևոր քույրիկներին բաժին հասավ: Հոգևոր խումբը այդ տարի որոշել էր Զատիկի սուրբ տոնը շուքով նշել, չէ որ այն քրիստոնեական տաղավար տոներից է` սրբազան խորհուրդներով լի: Նաև, լավ առիթ էր իրենց ընկերներին ու համակուրսեցիներին ծանոթացնել քրիստոնեական արժեքներին՝ շփվելով Հիսուսի լույսով ապրող իրենց նման սովորական հասակակիցների հետ, նոր լավ ընկերներ ձեռք բերել, միասին զվարճանալ և ուրախանալ:

Փող հավաքեցին, տարածք վարձեցին, զարդարեցին, համեղ ուտեստներ պատրաստեցին, երաժշտություն կազմակերպեցին ու սկսեցին Զատիկին նվիրված երեկույթը: Աղջիկներն այդ օրը առանձնապես հմայիչ էին՝ գեղեցիկ հագնված, հրապուրող շպարով, փայլող աչքերով, կլանող օծանելիքներով, գայթակղիչ վարսերով:

Երեկույթի սկզբում կողք կողքի կանգնեցին, բռնեցին իրար ձեռքեր՝ նույնիսկ հրավիրվածներին սիրով ու ժպիտով համոզելով միանալ իրենց, արտասանեցին Տէրունական աղոթքը, որը հենց Հիսուսն է սովորեցրել իր աշակերտներին: Հետո խմբի գիտակ աղջիկներից մեկը գեղեցիկ ներկայացրեց Հիսուսի հրաշափառ Հարության տոնի նախապատմությունը և խորհուրդը: Յուրաքանչյուրին մի բաժակ կարմիր գինի հյուրասիրեցին, ավանդական ներկած ձվերով կռվեցին, ու երգ ու պարով երեկույթը թափ առավ:

Պարում, երգում և զվարճանում էին, երբ Հայկը ուշացումով եկավ: Նստեց մի անկյունում՝ սառը շշմած հայացքով դիտելով զվարճացող հասակակիցներին: Քույրերից մեկը կարճ կարմիր շրջազգեստ էր հագել և անպատկառ պարային շարժումներով ցուցադրում էր յուղոտ ազդրերն ու վերուվար շարժվող խոշոր հյութեղ ստինքները: Հյուր տղաներից մեկը ցլային կրքոտ շարժումներով պտտվում էր թմբլիկի շուրջը՝ աչքերով կայծահարելով նրան, հատկապես փորձելով, իբր պատահաբար, քսվել նրան: Առավել տհաճ էր, որ աղջիկն էլ ընդիմանալու նշաններ ցույց չէր տալիս ու նույնիսկ ըմբոշխնում էր տղայի վավաշոտ նկրտումները: Տղայի ողջ մարմինը արագ շարժումներից թե պատող ցանկություններից քրտինք էր կապել, ու նա հերթով արձակում էր վերնաշապիկի կոճակները:

Մյուսները նույնպես ավելի լավ վիճակում չէին, թեկուզ և այս երկուսը առանձնանում էին իրենց լպիրշությամբ: Հայկին թվում էր, որ հայտնվել է Գոմորում, որտեղ ամենուր մեղսալից զվարճանքներ են, որոնց աղաղակը հասնում է Տիրոջը, և նույնիսկ մտածեց, որ հիմա Տերը այս անառակաբարո խմբին էլ կոչնչացնի՝ նրանց վրա երկնքից ծծումբ ու կրակ թափելով: Այդ մտքից, երկյուղը պատեց մարմինը, չէ որ ինքն էլ նրանց մեջ էր, ու չէր փրկվի. “Ողորմյալ Տե՛ր, գթա նրանց, քանզի չգիտեն թե ինչ են անում:”

Իրենց սիրելի հոգևոր եղբոր սառը և այլալված հայացքը աննկատ չէր կարող անցնել: Բոլոր ողջյուններին ու հրավերներին չափազանց դժկամ էր արձագանքում: Վերջ ի վերջո, քյուրերն ու եղբայրները որոշեցին մի պահ կանգ առնել ու իմանալ ծանր մտահոգության պատճառը, չէ որ երբեք նրան այդպես ընկճված չէին տեսել:

Հայկը սկզբում չկամությամբ, սակայն հետո հաստատակամ ներկայացրեց պահի ողջ գաղջությունը: Հատկապես, փնովելի էր աղջիկների պարը. պարը՝ հրապուրող հագուկապով, գայթակղության աղբյուր է, որը անհարիր է Քրիստոսի կյանքով ապրել ցանկացող այստեղ հավաքված իր հոգևոր քույրերին: Պարով ոչ միայն քույրերն իրենց անվայել զգացողություններն են ազատ արձակում, այլև գայթակղության են մղում իրենց հոգևոր եղբայրներին: Եվ այս ամենը, հատկապես անհարիր է Հիսուսի հրաշափառ Հարության տոնին. “Մարմնին չէ, որ պարտական ենք՝ ըստ մարմնի ապրելով. որովհետև, եթե ըստ մարմնի ապրենք, կմեռնեք, իսկ եթե Հոգով մարմնի գործերը սպանենք, կապրենք”:

“Հիսուս տանջամահ եղավ խաչի վրա, հանուն Ձեզ, որպեսզի՞ դուք այստեղ ուտեք, խմեք ու գայթակղեք մեկդ մյուսի”:- հազիվ զսպելով զայրույթը` շարունակեց նա: Հիշեցրեց Յուդիթին. “Ով զարդարեց իրեն ամեն տեսակ զարդերով, էլ ավելի գեղեցկացավ՝ իր դեմքի սիրունությամբ խաբելու, գայթակղելու համար նրանց, ովքեր կտեսնեն իրեն”:

Մեջբերեց Յեսուի Որդի Սիրաքի իմաստուն խրատը. “Մի հաճախիր երգող ու կաքավող կնոջ մոտ, որպեսզի հանկարծ կուլ չգնաս նրա լրբությանը: Երկար մի նայիր կույսին, որպեսզի չգայթակղվես նրա հմայքով: Չէ, որ անօրեններին կործանելու է իրենց գայթակղությունը”:

Էլ ավելի ոգևորված բարձացնելով ձայնը և զայրացած հայացք նետելով հատկապես հոգևոր քյուրերի վրա` շարունակեց Տիրոջ խոսքը. “Եթե իր չարչարանքներին կցորդ ենք, հաղորդակից ենք լինելու և փառքին”: “Իսկ Քրիստոսի չարչարանքների օրը Ձեր անառակաբարո հաճույքներով ինչի՞ն էք անկալում հաղորդակից լինել”: –հարցը շեշտակի շպրտեց հոգևոր քույրերի ու եղբայրների դեմքին, ու սաստող հայացքով սպասեց մեղայականների:

Սկզբում որոշները՝ առավել ակտիվ պարողներն ու առավել գայթակղիչ հագնվածները, փորձեցին արդարանալ, սակայն Հայկի հստակ հղումները Աստվածաշնչին ու պողպատյա տրամաբանական եզրահանգումները, ինչպես նաև քույրերի մեծ մասի մեղավոր հնազանդ կերպարները բոլորին ստիպեցին զինաթափվել, կամ ուղղակի անակնկալից ու հիասթափությունից ձեռքը թափահարելով հեռանալ: Մի քանիսն էլ հեռանալիս ծիծաղեցին. “Արա՛, Էս ո՞ւր ենք ընկել, ախպե՛ր”:

Զվարճանքը երկու ժամ տևեց, իսկ “պար”-ի սատանայական գաղթակղության հետևանքի քննարկումը՝ հինգ: Վերջին հավատակից ընդդիմադիրներն էլ ցրվեցին՝ ընկճված ու անորոշ զգացողությամբ: Չնայած Հայկի հիմնավորումները երկաթյա էին, սակայն ինչ-որ բան նրանց հոգու խորքում անընդունելի էր:

Զտում

Զվարճության թուլություն ունեցողները կարճ ժամանակ անց իրենց օտարացած զգացին ու լքեցին հոգևոր խումբը, որի անվերապահ առաջնորդը արդեն Հայկն էր: Մնացյալների համար թեկուզ տխուր էր համակերպվել իրենց ընկերների կորստի հետ, սակայն. “Նրանք ատելի բանսարկուներ են, որոնք ընթանում են իրենց ցանկությունների հետևից՝ իրենց սերերով և խարդախությամբ, մասնակից են լինում սիրո ճաշին՝ անպատկառորեն իրենք իրենց պարարտացնելու համար”:

Դժվար և փշոտ է իսկական հավատքի ճանապարհը. քչերն են ի զորու հաղթահարել այն՝ դիմանալով Սատանայի կողմից հյուսվող ավելի ու ավելի խորամանկ փորձություններին  ու շարունակելով իրենց սրտերում անսասան պահել Աստծո սերմանված խոսքը: “Բազում են կանչվածները, բայց սակավ են ընտրյալները”:

Ընկերների կորստից հետո մնացյալները շարունակեցին էլ ավելի ոգեշնչված հետևել Աստծո խոսքին, որը նրանց համար շարունակում էր սիրաբար հաղորդակցել ու պարզաբանել շնորհաշատ առաջնորդը:

Սիրուհին փորձում էր ամբողջովին պահպանել օր օրի ավելի խստաբարո դարձող հոգևոր ապրելակերպի պահանջները: Նա անվերապահ հնազանդվում էր, քանզի հստակ գրված էր. “Քո ամուսնուն պիտի ենթարկվես, և նա պիտի իշխի քեզ վրա”: Էլ ավելին. “Որովհետև ոչ թե մարդն է կնոջից, այլ կինը՝ մարդուց. քանզի մարդը չստեղծվեց կնոջ համար, այլ կինը՝ մարդու համար”: Նույնիսկ, հաշվի չառնելով շրջապատի ծիծաղը` սկսել էր մազերը մշտապես քողով ծածկել, քանի որ “Կինը պարտավոր է քող դնել: Եթե կինը քողով չի ծածկվում, թող կտրի իր մազերը”:

Սակայն, այդ բոլոր սահմանափակումները չօգնեցին խեղճ ընտրյալին: Դժվար է ասել, որ պահին սայթաքեց կամ չհնազանդվեց, բայց մեկ տարի տևած դաժան սիրուց հետո Հայկը հաստատակամ լքեց նրան: Ինչպես Պողոս Առաքյալն է հորդորում. “Ով որ ամուսնանում է իր կույս նշանածի հետ, լավ է անում: Իսկ ով որ չի ամուսնանում, առավել ևս լավ է անում”:

Չհաջողված ընտրյալին այլևս չտեսնելու, հոգևոր քույրերից ու եղբայրներից ձանձրանալու, ժամանակը այլև անիմաստ չվատնելու համար, կամ միգուցե համարելով, որ իր առաքելությունը այս անցավորների համար արդեն բավարար է, դադարեց հաճախել խմբի հոգևոր և այլ հանդիպումներին: Կարճ ժամանակ անց, խումբը ավազի նման փլուզվեց ու լուծվեց անցյալին:

Թռիչք

Հայկը փոխեց իր բնակավայրը և ընդհանրապես դադարեց շփվել մնացյալ սակավաթիվ հոգևոր քույրերի ու եղբայրների հետ: Հիսուսին ծնկաչոք ապաշխարող երիտասարդի կերպարը այլևս համահունչ չէր ագրեսիվ նկրտումներին, որոնք համալսարանն ավարտելուն զուգահեռ դառնում էին ավելի ու ավելի իրատեսական:

Նկրտումների իրականացման համար ամբողջական կենտրոնացում և անհողդողդ ջանքեր էին պահանջվում: Ամեն ինչ մանրակրկիտ ծրագրած էր` որ դասախոսին հաճոյախոսել, որ միջոցառումներին վազվզել, ում աչքը մտնել, ումից ում խոսքեր փոխանցել, ում հետ կապեր հաստատել, որտեղ սկսել իր սկզբնական աշխատանքային գործունեությունը:

Գերազանց կրթությամբ, հռետորի տաղանդով, տրամաբանված խոսքով, օրինակելի հագուկապով ու վարվեցողությամբ նորավարտ երիտասարդին հաջողությունը երկար սպասեցնել չտվեց: Դասախոսներից մեկը պետական կարիերայի սրընթաց առաջընթաց ունեցավ: Բարձր մակարդակում խոշոր փողերի հոսքերը դեպի իրենց ուղղելու համար նրան քչախոս, անհարկի հարցեր չտվող, վստահելի համակիրներ էին պետք: Իրեն շողոքորթող խելացի Հայկին էլ հիշեց ու չսխալվեց իր ընտրության հարցում:

Ծրագիրն հաջողացնելու համար տարբեր կազմակերպություններ ստեղծեց  ու նրանց մի մասի ղեկավար կարգեց Հայկին, ով իրեն ըստ արժանվույն դրսևորեց, հատկապես, որ իր անձնվեր ծառայության համար շռայլ էր վարձատրվում: Այսկերպ, գումարները ուղղվում էին սակավաթիվ արժանի անձանց մոտ, ովքեր գիտեին հավաքված գումարների ճիշտ օգտագործման ուղղությունները: Այլապես, փողերը անիմաստ ծրագրերի վրա էին ծախսվելու, կամ յուրացվելու էին անարժանների կողմից՝ վատնվելով թանկարժեք զվարճանքների վրա:

Ոչ ոք չէր կարող ստվեր իսկ նետել Հայկի աստվածահաճո անբասիր վարքին: Չէ՞ որ նա հստակորեն հետևում էր Աստծո պատգամին` հնազանդվել Իշխանությանը. “Ամեն մարդ, որ իշխանութեան տակ է, թող հպատակվի նրան, քանզի չկա իշխանություն, որ Աստծոց չլինի, և եղած իշխանությունները Աստծուց են կարգված: Ով հակառակվում է իշխանությանը, Աստծու հրամանին է հակառակվում. և նրանք, որ հակառակվում են, իրենց դատաստանն են ընդունում, քանի որ իշխանավորները վախ չեն ազդում բարի գործերի համար, այլ՝ չար գործերի”:

Վարձք

Այսօր արդեն մեր երկրում կրոնը շատ է տարածվել. ամենուր հավատացյալների երջանիկ խմբեր են, դպրոցներում կրոն են ուսուցանում ու աղոթք սերմանում, բանակում կղերների ջոկեր ստեղծում, պետական լայն հարգանք ու արտոնություններ վայելում, տաղավար տոններն ու հաջորդող մեռելոցները ազգովի պետականորեն նշում: Արդեն հաճախ կարելի է հանդիպել “Քայլող Աստվածաշունչ”-երի, որոնք անգիր կարող են ցիտել Աստծո խոսքը՝ հստակ հղումների միջոցով: Համարյա չի մնացել հոտ՝ առանց հովվի:

Հայկը վաղուց դադարել է Աստծո խոսքի տարածմամբ զբաղվել և խուսափում է կրոնական բանավեճերից, հատկապես, հաշվի առնելով փողերի արդյունավետ տնօրինման հետ կապված չափազանց զբաղվածությունը: Այդ գծով հաջողությունները շատ ավելին էին, քան կարող էին նույնիսկ երևակայել: Դա էլ ավելի էր վկայում, որ այս գործերը Աստծվածահաճո են, ու Տերը շռայլորեն վարձահատույց է լինում:

Ինչպես Հովհաննես Մկրտիչն էր ճանապարհ հարթում Հիսուսի համար, այնպես էլ Հայկն էր իրեն զգում այդ տարիների երկրում տիրող հոգևոր դատարկությունում. անապատում կանչողի ձայնն էր: Այժմ էլ ճանապարհ հարթողի իր այդ առաքելությունը իրականացնում էր դատարկվող աղքատ երկրի տնտեսության համար՝ փողերի խոշոր հոսքերին տալով “ճիշտ” ուղղություն:

Ռահվիրայի նրա կերպարը մինչ օրս աներեր է. վերջերս 367-րդ և 368-րդ սանիկների կնքահոր սուրբ պարտականությունը ստանձնեց: Գործընկերներից, բարեկամներից ու ծանոթներից շատերը ցանկանում են, որ իրենց երեխաները հենց նրա օրինակով հարթեն իրենց ճանապարհը: Նաև, արդյունավետ է հոգևոր կապերի ստեղծումը դեռևս երիտասարդ, պաշտոնյա ու հարուստ անձի հետ, որը դեռևս աճելու շատ շանսեր ունի:

Իսկ ընկերոջ վերջերս արված չար կիսակատակին. “Ավելի հեշտ է, որ պարանը ասեղի ծակից անցնի, քան թե մի մեծահարուստ Աստծո արքայությունը մտնի:”, առանց վարանելու պատասխանեց. “Եթե ուշադիր կարդացած լինեիր, ապա կհիշեիր, որ այդ խոսքից հետո, աշակերտները հարցրեցին. “Իսկ ո՞վ կկարողանա փրկվել”: Եվ Հիսուս ասաց. “Մարդկանց համար այդ անկարելի է, բայց Աստծո համար ամեն ինչ կարելի է””:

Չէ, որ ինքը ընդամենը իշխանության տակ գտնվող մահկանացու է. “Ես էլ իշխանության տակ գտնվող մարդ եմ, ինձ ենթակա զինվորներ ունեմ. սրան ասում եմ՝ գնա՛, և գնում է, և մյուսին՝ եկ՛, և գալիս է, և իմ ծառային, թէ՛ արա՛ այս, և անում  է”: “Աշակերտը ավելի չէ, քան վարդապետը, և ոչ էլ ծառան՝ քան իր տերը: Աշակերտին հերիք է, եթե լինի իր վարդապետի նման, և ծառային՝ իր տիրոջ նման”:

Նախանձելի բարեկեցիկ ու հիասքանչ կյանք ունի, գեղեցիկ կին՝ համապատասխան ընտանիքից, փայլուն երեխաներ, ու այն ամենը ինչ որ հարիր է իր դիրքին: Այլևս խստաբարո ապրելակերպ չի պահանջում ո՛չ իր կողակցից, ո՛չ երեխաներից, ո՛չ սանիկներից, կամ ո՛չ էլ մյուսներից. չէ որ ամեն մարդ պատասխան է տալու միայն ինքն իր համար:

Նրան ճանաչողները վստահ են, իսկ հարյուրավոր սանիկները աղոթում են, որ շատ մոտ ապագայում նա վերջապես պետական համակարգում իրեն արժանի բարձր պաշտոն ստանա: Այդքան ունակությունները, անձնվեր ծառայությունը, կուտակած հարստութունը և բազմաթիվ կարևոր մարդկանց հետ կապերը չեն կարող երկար ժամանակ իրենց զգացնել չտալ, չէ՞ որ նրա առաքելությունը շռայլ վարձատրությամբ ու ֆուրշետային հանդիպումներով չի կարող սահմանափակվել:

“Եթե մեկը կամենում է հետևել ինձ, թող ուրանա իր անձը, վերցնի իր խաչը ու գա իմ հետևեից”:

“Իսկ եթե մեկն ուզում է առարկել, մենք չունենք այդպիսի սովորություն, ոչ էլ՝ Աստծո եկեղեցիները”:

 

Գնել Խաչատրյան

09.02.2017թ.

Ծառայողական

Ալվարդը այդ օրը վերջապես տնօրենին պետք է ասեր այն ամենը՝ ինչ երկար տարիներ ճորտի պես համաբերատար կուլ էր տվել: Այլևս չէր կարող հանդուրժել նվաստացումն, ու շարունակել ինքնախաբեությունը, որ շուտով ամեն ինչ լավագույնս կփոխվի: Շատ ավելի նախկինում պետք էր գոռալ այն ամենը՝ ինչը հաստատ մտադրվել է ասել այսօր: Հոգ չէ, թե դրանից հետո ինչ կլինի, հոգ չէ, որ ողջ գիտակից կյանքը նվիրել է այդ անարժանին, այդ թուլամորթին, այդ կնամոլին, այդ …

Նրա մասին խոսելիս. ընդունված էր մեղմ ժպիտալ: Դեռ հիսուն տարեկան չէր լինի, չնայած ով գիտի. այն անձանցից է, ովքեր ինչ որ տարիքում տաս-քսան տարի կանգ են առնում, ու հետո միանգամից ծերանում:

Միջին կազմվածք ու տեսք ուներ, համեստ շպար, մինչև ուսերը հազիվ ձգվող սպիտակախառը-սև մազեր: Անփոփոխ հագնում էր կաթնագույն վերնաշապիկ ու մոխրագույն կոստյում: Շատերը ենթադրում էին, որ այդ նույն վերնաշապիկից ու կոստյումից միանգամից մի քանի հատ ունի:

Գրասենյակը՝ տնօրենի ընդունարանի հարևանությամբ էր, երկու փոքրիկ պատուհանները և պատերը ծածկված փաստաթղթերի ֆայլերով, կենտրոնում մեծ գրասեղան՝ հին համակարգչով ու լիքը փաստաթղթերով, բարձր առաստաղից կախված փոքրիկ ջահով, որ ալարկոտ ցրում էր խավարը: Պատուհաններից լույսը հազիվ էր ներթափանցում սենյակ, իսկ արևի ճառագայթների մասին այստեղ վաղուց մոռացել էին:

Դռնից ներս նայելիս, Ալվարդը կարծես միախառնված լիներ կիսախավար գրասենյակը գրաված փաստաթղթերի տրցակներին:  Թե ինչ կարևոր տեղեկություններ էին պարունակում այդ փաստաթղթերը, հավանաբար միայն ինքը գիտեր՝ բոլորի կողմից անվերապահ ամենավստահելի աշխատակիցը, նրանից բացի ոչ ոք այդ տրցակներին մուտք չուներ:

Շատերի համար նա տնօրենի մոտ խնդիրներ լուծելու միջոց էր, նրա հետ հանդիպելու միջնորդ, կարևոր տեղեկություն ստանալու աղբյուր, տնօրենի օրվա անցուդարձի ու տրամադրության վկայություն: Ինչպես սիրում էին այդ պահին շողոքորթել խնդրատուները՝ “Դու տնօրենի մուտքի բանալին ես”; և նման հաճոյախոսությունից հետո, Ալվարդը անշուշտ նրանց մերժել չէր կարող:

Տնօրենը հասակակից էր. զարգացած աշխարհում ապրած ու կրթված, միջահասակ, փառատենչ, հարուստ, թանկարժեք հագ-ու-կապով, կնամոլ: Թե ինչո՞ւ էր շքեղության ու ցուցամոլության սիրահար տնօրենը շարունակում իր կողքին հանդուրժել այդ մոխրագույն անշուք կերպարին, ոչ ոք չէր կռահում:

Ալվարդը գիտեր, որ ժամանակ-առ-ժամանակ տնօրենը խելացնոր հրապուրվում է երիտասարդ աշխատակցուհու կամ աշխատավայրից դուրս որևէ համակրելի կնոջ: Նույնիսկ երբեն փորձում է սրտի տիրուհուն համոզել միասին փախչել այս ձանձրալի երկրից: Սակայն կանայք, եթե սիրո դրսևորումներին համաձայնում էլ էին՝ հատկապես որ դրանք ուղեկցվում էին շքեղ նվերներով, սակայն փախչելուն՝ ոչ:

Այդ գաղտնիքները Ալվարդը ողջ սրբությամբ էր պահում; սակայն անզոր էր ամբողջովին անհողդողդ լինել. ատում էր այդ կանանց, սառը և երբեմն թշնաբար արձագանքում նրանց իրեն հետ շփման փորձերին կամ մանր խնդրանքներին: Չէր կարողանում համակերպվել, որ տնօրենը արտաքինից այն կողմից ոչինչ չի արժևորում; գիտակցում, որ եթե այս մեկի հետ էլ սիրային կապերը խզվեն, միևնույն է, որոշ ժամանակ անց կհայտնվի սիրահետման նոր օբյեկտ ու ամեն ինչ կկրկնվի նորից:

Հայրական տունը գրասենյակից հինգ րոպե քայլքի հեռավորությամբ էր: Այնպես որ ցայգից մինչ ուշ երեկո գրասենյակում էր՝ ներառյալ հանգստյան ու տոն օրերին: Ուշ երեկոյան, երբ գրասենյակում այլևս ոչ ոք չէր լինում, պահակը կարճ ժամանակով փակում էր մուտքի դուռը՝ նրան լուռ-ու-մունջ ուղեկցելով հայրական տուն: Արձակուրդ երբեք չվերցրեց՝ նույնիսկ երբ տնօրենը Իտալիայի տասնօրյա ուղեգիր նվիրեց:

Որևէ ընկերուհի չուներ՝ ո՛չ աշխատավայրում, ո՛չ էլ աշխատավայրից դուրս: Հավանաբար բարեկամ էլ չուներ, որոնք անպայման ինչ որ պահի մահանում են, ու ակնկալում, որ գոնե իրենց վերջին հրաժեշտին կայցելեն: Միայն մեկ օր բացակայեց աշխատանքից՝ հոր թաղման արարողությանը:

Առաջին իսկ հայացքից ակնհայտ էր, որ երբեք չէր ամուսնացել, և վստահաբար չէր էլ ամուսնանա: Նրան ողջ էության մեջ հեշտ էր նկատել աներեր կույսի բնութագիրը, ով ճրագը ձեռքին անսասան հրճվանքով սպասում է իրեն ամբողջությամբ ավանդելու իր միակ նվիրական տիրոջը: Իսկ այդ տերը ամեն օր լինելով կողքին, նույնիսկ թույլ արձագանք չէր տալիս նրա այդ իղձի բավարարմանը:

Զբաղվում էր կադրային փաստաթղթավորմամբ, ու ամեն ինչով՝ ինչ որ տնօրենը կհանձնարարեր, գործընկերները կամ այցելուները կխնդրեին, կամ ինքն էր գտնում: Անընդհատ զբաղված էր՝ նույնիսկ ընդմիջմանը չէր հասցնում դուրս գալ, կամ գոնե խոհանոցից օգտվել՝ մի թերթ էր փռում համակարգչի առաջ, դուռը փակում ու արագ կլանում երշիկով ու պանրով բրդուճը, որը նրա համար պատրաստում էր հոգատար տնտեսուհին:

Այդ սենյակի ողջ տեղեկատվությունը, և շատ ավելի, պատճենահանված էր նաև Ալվարդի ուղեղում: Անգիր գիտեր բոլորի հասցեները, հեռախոսահամարները և այլ կարևոր ու անկարևոր տվյալներ, կայացված որոշումների բովանդակությունը, և այն ողջ անցյալը, որը պարփակված էր փաստաթղթերի այդ ահռելի կույտում:

Միշտ շփվում էր ծառայողական ժպիտով: Ոչ ոք չէր հիշում, որ որևէ գործընկերոջ կամ այցելուի հետ բանավիճեր կամ ընդվզեր; բացառությամբ տնօրենին տիկնանց նկատմամբ վերաբերմունքի: Համբերատար ու հոգածությամբ ունկնդրում էր բոլորի դժգոհությունները, մտահոգությունները, սփոփում կամ գոտեպնդում: Իսկ ինքը անձնական ոչինչ չէր պատմում. ո՛չ անցյալից ու ո՛չ ներկայից: Նա միակողմանի խոսակցության տիպիկ կերպար էր, ավելի միակողմանի՝ քան վճարովի հոգեբանը:

Նրա անբասիր կերպարը երերում էր միայն այն պահին, երբ հայտնվում էր տնօրենը: Ծառայողական ժպիտը ճմրթվում էր, լսողությունը՝ անհայտանում, ձայնը՝ խլանում: Տնօրենը նրան գոտեպնդելու համար մեղմ ժպտում էր կամ կատակում, սթափեցնելու համար՝ գոռում կամ զայրանում: Բայց ոչինչ չէր օգնում. արդյունքում՝ տնօրենի հեռանալուց հետո մյուսներից փորձում էր ճշտել. թե տնօրենը իրեն ի՞նչ հանձնարարեց, արդյո՞ք տնօրենը իր վրա էր զայրացած, արդյո՞ք կատակի մեջ իրեն ուղղված զայրույթ չկար; արդյո՞ք իր կատարած աշխատանքից գոհ է՞ր:

Իսկ երբ այդ պահին շուրջը ոչ ոք չէր լինում, ապա մտատանջվում էր ենթադրություններով. տնօրենը իրեն հանձնարարություն տվեց թե՞ ոչ: Լինում էր նաև եզակի դեպքեր, երբ անխիղճ մեկը որոշում էր կատակել` Ալվարդին սխալ հանձնարարություն հաղորդելով: Սակայն, տնօրենը և աշխատակիցները համակերպվել էին այդ անմեղ հանգամանքին, ու հիմնականում ժպիտով էին վերաբերվում նրա այդ փոքրիկ թուլությանը:

Երբ հայտնեցին հոր մահվան բոթը, չընդհատեց աշխատանքը, սակայն իրիկնամուտին սովորականից վաղ շարժվեց տուն: Հաջորդ օրը ցայգին աշխատանքի էր՝ գործընկերների զարմացած հայացքների ներքո՝ միգուցե դիակով փոքրիկ տան ներսում իրեն շատ ավելի վատ կզգար:  Թաղման օրը աշխատանքի չեկավ, սակայն մյուս ցայգին արդեն աշխատավայրում էր: Ոչ յոթ ու քառսունք, ոչ որևէ այլ դեպք արդեն ի վիճակի չէին նրան հետ պահել աշխատավայրից:

Դժբախտությունը գալիս է այնժամ ու այնտեղից, երբ ամենաքիչն ես սպասում: Ալվարդի դեպքում, այն եկավ երազի տեսքով:

Երազում պարահանդես էր, շուրջ բոլորը աղոտ զույգերը էին: Հագին ալ կարմիր երկար շրջազգեստ էր, որը երբեք չէր ունեցել: Երաժշտությունը համարյա չէր լսվում: Դիմացը տնօրենի թույլ ժպտացող պատկերը հայտնվեց, ու ձեռքը մեկնեց իրեն: Բնազդորեն բռնեց ու իրեն զգաց նրա երանավետ գրկում: “Անմնացորդ քոնն եմ: Վերջապես գնահատեցիր անսահման անձնազոհությունս և հավատարմությունս”, — լսելի թե՞ մտքում շշնջաց նա: Տնօրենի ձեռքերը սկզբում մեղմորեն, իսկ հետզհետե ավելի ու ավելի ուժեղ էին սեղմում մարմինը, այնքան որ սկսեց շնչահեղձ լինել, ու սարսափով նկատեց, որ սիրելիի ձեռքերը վերածվել են իրեն գալարված բազում օձերի; իսկ տնօրենի մեղմ ժպիտը՝ ահուսարսուռ քրքիջի՝ կողքից այլ բազում քրքիջներով խառնված:

Արթնացավ ողջ մարմինը սառը քրտինքով պատված, ու մի տաս րոպե փորձում էր ինքն իրեն համոզել, որ դա ընդամենը երազ էր՝ սովորական անցողիկ մղջավանջ: Սակայն, երբ առավոտյան սովորականի նման մտավ գրասենյակ, ու ձեռքն առավ գրանցամատյանը; հասկացավ, որ այս մի երազը հեռու էր անցողիկ լինելուց: Անշարժ նստեց մոտ տասհինգ րոպե, երբ աշխատակիցներից մեկը մտավ սենյակ, ու ձայնեց: Ուշացած ու ալարկոտ արձագանքեց, ու ինչ որ անիմաստ պատասխան տվեց. աշխատակիցը ոչինչ չհասկանալով հեռացավ:

Այդժամ գիտակեց, որ ինքը արթնացել է ոչ միայն մղձավանջից, այլ ինքն իրենից: Հետ նայեց. վատնած երիտասարդություն և էլ ավելին: ՞Չէ, ամեն ինչ այդպես չէ.՞- ընդվզեց ներքին ձայնը, — “Այդ ողջ ընթացքում համարյա ամեն օրը անցկացրել ես նրան այդքան մոտ, վայելել նրա ներկայությունը, անմնացորդ ծառայել նրան: Դրանցի ավելի էլ ի՞նչ կարող էիր երազել:”

“Եվ բացի այդ, վայելում եմ գործընկերիս հարգանքը և վստահությունը, ունեմ ապահով վարձատրվող հարմարավետ աշխատանք, կազմակերպության սյուներից եմ՝ անփոխարինելի աշխատակից, օգնել եմ շատերին, ոչ մեկին վատություն չեմ արել, ….” – ավելի վստահ շարունակեց Ալվարդը, սակայն խորքից մի համառ ձայն դաժանաբար կրկնում էր. “Ոչինչ, ոչինչ, ոչինչ,…”:

Փորձից վերհիշել թե ե՞րբ և ինչո՞ւ հմայվեց տնօրենով, չէ որ ոչ մի կերպ չէր համապատասխանում ցանկալի տղամարդու իր կերպարին, փոխադարձ ոչ մի զգացողություն չէր արտահայտել ու նույնիսկ ոչ մի հաճելի վերաբերմունք այսքան տարիների ընթացքում: Ինչո՞վ էր ինքը պակաս մյուս սիրո օբյեկտներից, չէ որ ինքն էլ տարիներ առաջ երիտասարդ էր, հաճելի, կրթված, …

“Վերջ պետք է նրան ասել այս ամենը և հեռանալ: Չէ, որ քաջատեղյակ էր զգացմունքներիս, կարող էր տարիներ առաջ բացատրվել հետս, կամ ուղակի ազատել աշխատանքից; ու հիմա այլ կյանք կունենայի՝ լավ թե վատ, կարևորը որ դա չէր լինի … Ոչինչ:”

Տնօրենը մտավ գրասենյակ, ու սովորականի նման քմծիծաղով բարևեց: Ալվարդը չպատասխանեց ողջյունին, տխուր հայացքը հառեց նրա վրա ու ցանկացավ իր ողջ ուժերը հավաքելով ասել տարիների կուտակվածը՝ ամբողջությամբ, առանց պաթոսի, առանց հեծկլտոցի, առանց խղճահարություն հարուցելու, առանց….

Տնօրենը արդեն հեռացել էր:

Ալվարդը մեջքով շրջվեց դեպի դուռը, գլուխը առավ ձեռքերի մեջ ու լուռ արտասվեց: Հետո արցունքների հետքերից մաքրեց աչքերը, երեսը, հագուստն ու գրասեղանը, ու անցավ առօրյա անելիքներին:

Ոչ ոք որևէ փոփոխություն նրա հոգեվիճակում ու կենցաղում չնկատեց, ոչ այդ օրը և ոչ էլ հետո:

Մեկ տարի անց տնօրենը տեղափոխվեց հեռու փոքրիկ քաղաքում թեթև աշխատանքի, ու իր հետ տարավ Ալվարդին, նրա համար աշխատավայրին մոտ վարձելով մի փոքրիկ սենյակ: Թոշնել էր, սակայն շարունակում էր աշխատել նույն անմնացորդ նվիրումով՝ ցայգից մինչ ուշ երեկո, առանց հանգստյան ու տոն օրերի, առանց արձակուրդի:

Գնել Խաչատրյան

20.01.2017թ.

Երկար Ձեռքերով Աղջիկը

Գիտեի Երկար Ձեռքերով Աղջկա միայն անունը. ո՛չ ազգանուն, ո՛չ հեռախոսահամար, ո՛չ հասցե, ո՛չ էլեկտրոնային հասցե, ոչ Վայբեր/Վոթսափ, ո՛չ որևէ սոցիալական ցանցում առկայություն, ո՛չ որևէ ծանոթ, ո՛չ աշխատավայր, ո՛չ …: Կարծես այս աղջիկը քսանմեկերորդ դար դեռ չէր մտել,  երբ անհասանելի լինելը շատ ավելի բարդ է:

Միգուցե անունն էլ հորինված է: Սակայն Երկար Ձեռքերով Աղջկանից նման խորամանկության մասին մտածելն իսկ մեղք էր: Եթե իմանայի, որ նորից կհայտնվեմ այս քաղաքում, ապա նրան գտնելու ինչ որ հնար կմտածեի, իսկ այժմ ողջ հույսս այս թատրոն հաճախելու նրա սովորությունն է:

Երբեք չի ուշանում: Ներկայացումը երեկոյան 6:30 է սկսվում: Տունը քայլքի հեռավորության վրա է՝ լայնարձակ նորառակառույց պողոտայից այն կողմ: Պողոտան Երկար Ձեռքերով Աղջիկը միշտ միայնակ է անցել ու անէացել բարձր պատսպարված շինհրապարակի կողքով: Կառուցապատվող շինության պարիսպների հետևում կամ մերձակայքում բնակելի թաղամասը չէր երևում, որտեղ նա ապրում էր ծնողների հետ: Սոճենուց այն կողմ արգելված էր ուղեկցել, այնպես որ սոճենու ներքո ցտեսությունը տասնյակ րոպեներ էր տևում:

Բախտս բերել էր, որ սոճենին տարվա այդ եղանակին սաղարթախիտ էր. ձգձգվող ցտեսությունը ծածկող այդ վայրով հազվադեպ անցնող օտարների հանդիմանող հայացքներից: Աշխարհի այս անկյունում ցուցադրելի կարող է լինել միայն ու միայն ավանդապաշտ ամուսնական ընտանիքը:

Երկար Ձեռքերով Աղջիկը միշտ ժամանում է ներկայացման սկզբից տասհինգ րոպե առաջ: Կանգնում է դահլիճի մուտքի դիմաց գտնվող մոտակա սյան մոտ և քարանում թույլ անհայտ ժպիտով, մինչև որ հանդիսատեսին կհրավիրեն դահլիճ: Նա ամենավերջին է շարժվում դահլիճ՝ կամացուկ տեղավորվելով մոտակա ազատ նստատեղին:

Հենց այդ քարացման մեջ էլ առաջին անգամ նկատեցի այդ անսովոր էակին: Զգուշաբար, գաղտագողի ու շուրջ բոլորը սևեռուն դիտեցի՝ հասկանալու, թե ինչո՞վ է նա այդպես անսովոր: Եթե տղա լիներ, անվերապահ կենթադրեի, որ ծառայել է դրոշը հսկող զինվորական հերթափոխում՝ ձգված անշարժ մարմին, անորոշ կետի սևեռված չթարթվող աչքեր, ոչինչ չասող հայացք, ձեռքերը անշարժացած կոնքից ուղիղ հինգ սանտիմետր հեռավորության վրա: Ու այդ դիրքում որևէ անհարմարության զգացողության չարտահայտում րոպեներ շարունակ:

Սակայն շուտով հասկացա, որ ասովոր էակը նկատել է հետաքրքրությունս, և թված կամ միգուցե ինքս ինձ համոզեցի, որ նրա սև աչքերի ժպիտը աշխուժացավ ու նույնիսկ քաղցրացավ; չնայած ողջ մարմինը շարունակեց անշարժացած մնալ:

Միգուցե այդ ժպիտը օգնեց հասկանալու անսովորության զգացողության հիմնական պատճառը՝  ողջ մարմնի համեմատ անհամաչափ երկար ձեռքերը: Երկար ձեռքերի գաղտնիքը նա մի օր բացահայտեց՝ առանց իմ հարցնելու, սակայն խնդրեց խոստանալ, որ ոչ ոքի չեմ պատմի:

Առաջին հայացքից Երկար Ձեռքերով Աղջիկը ավելի շատ անսովոր էակ էր, քան կենդանի աղջիկ: Սակայն, երբ ներկայացումից հետո ժպտաց ու սկսեց զրուցել ինձ հետ, ողջ անսովորությունը իր տեղը զիճեց զգայուն հմայքին՝ այնքան փխրուն, որ երկյուղում էի, որ մի փոքրիկ անզգույշ խոսքը կամ նույնիսկ հայացքը կարող է անվերադարձ փշրել այդ ողջ բյուրեղյա պատկերը:

Ժամը ուղիղ վեցն է: Կարելի է նստել թատրոնի դիմացի աստիճաններին, ու սպասել: Նրա քայլվածքը հազարի մեջ էլ կարելի է նկատել: Խիստ ուղաձիգ քայլվածք ունի՝ կարծես ոչ թե ինքն է քայլում՝ այլ ոտքերի տակ հողն է սահուն նահանջում: Ներկայացման սկզբին դեռ կես ժամ կա, դժվար թե այս կես տարվա ընթացքում նա խախտած լինի “տասնհինգ րոպեի” իր սովորույթը:

Հանդիսատեսի ներհոսք դեռևս չի նկատվում: Այս թատրոնը հեռու է քաղաքի աշխուժությունից, եթե ընդհանրապես այս քաղաքում աշխուժություն ինչ որ տեղ, բացի ճաշարաններից, կարելի է հանդիպել: Այս վայրը էլիտար մեռյալ թաղամաս է՝ շքեղ շինություններով ու կանաչապատ տարածքներով ծածկված:

Այսօրվա ներկայացումն էլ կարծես ամենասպասվածներից չէր: Վերնագրից ու հեղինակից կարելի է ենթադրել, որ մի քանի միջակ դերասաններ փորձելու են վաղուց մեռած թեման նորովի աշխուժացնել՝ համեմելով այն մեկ-երկու գայթակղիչ դերասանուհիներով, ու ավանգարդ ձայնային ու լուսային մատուցմամբ:

Սակայն եթե նույնիսկ Երկար Ձեռքերով Աղջիկը այս ներկայացումը նախկինում դիտած էլ լինի ու նույնիսկ ձանձրացած, ապա միևնույն է, նորից այցելելու է, որովհետև մնացած ամեն ինչ աշխարհի նրա այս անկյունում շատ ավելի ձանձրալի է:

Տաս րոպե էլ անցավ: Մի հինգ րոպեից նա կհայտնվի. ամենայն հավանականությամբ՝ ձախ կողմում գտնվող բարձր ծառերով ծածված ճեմուղուց: Դա իրենց տնից թատրոն ձգվող ամենակարճ ճանապարհն է: Կես տարի առաջ միշտ այդ ճեմուղով էի նրան ուղեկցում մինչ ճանփաբաժան սոճենին:

Սակավաթիվ հանդիսատեսներ սկսեցին հայտնվել: Հիմնականում երիտասարդ մելամաղձոտ զույգեր ու տարեկան աբոնիմենտ ունեցող թոշակառու կանայք: Մելամաղձոտ զույգերն այնքան արտիստական կերպարով էին շղարշված, որ չէի զարմանա, եթե նրանց տեսնեի հենց բեմի վրա: Զույգերից ոչ մեկը մյուսին երկար չսպասեցրեց: Նրանցից մեկը նույնիսկ փոքրիկ ծաղկեփունջ նվիրեց հուզված աչքերով իր ընկերուհուն՝ արժանանալով ամաչկոտ ակնթարթային համբույրի:

Իսկ տեսնես ինչպե՞ս կընդունի հայտնվելս: Չէ, որ ո՛չ նա և ո՛չ էլ ես չգիտեինք, որ նորից հայտնվելու եմ այս քաղաքում, այն էլ ընդամենը կես տարի հետո: Երևի նույնիսկ չնկատի ինձ, երբ անցնի կողքովս; չհավատա ականջներին, երբ լսի իր անունը; չհավատա աչքերին, երբ շրջվի ու տեսնի ինձ: Հավանաբար, քարացած կանգ կառնի, ինչպես առաջին անգամ տեսա նրան՝ ժամապահ զինվորի նման; շունչը հազիվ հետ կբերի, որպեսզի ուշքի գալով շշնջա անունս,…

Ձախ ճեմուղում աղջկա աղոտ կերպար հայտնվեց՝ կտրելով ինձ անչափ հաճելի երևակայությունից: Ուր որ է դուրս կգա ծառերի ծածկույթից ու կես տարի հետո նորից կտեսնեմ Երկար Ձեռքերով Աղջկան: Այդտեղից նրանից բացի հազվադեպ են մարդիկ հայտնվում, այն էլ այս ժամին պետք է որ նա լինի:  Սակայն, ծառերի ստվերից դուրս ձգվող այդ մի տասը մետրը նա անցավ անսահման երկար ժամանակում; ու պարզ դարձավ, որ նա՝ նա չէ:

Մեր երրորդ ու վերջին հանդիպմանը սաստիկ դողում էր՝ չնայած այնքան էլ ցուրտ չէր; այնքան որ չկարողացավ հրաժարվել միասին սրճարան մտնելու վտանգից: Սրճարանի լայն սրահում հիսունի չափ տեղացի տղամարդիկ կային ու մի քանի ազատ սեղան կենտրոնում: Խեղճացած նայեց ինձ, սակայն մոտակայքում որևէ այլ տաքուկ սրճարան չկար; իսկ նրա մարմնի դողը էլ ավելի էր ահագնացել: Եռացող թեյ պատվիրեցինք: Նստել էր հպանցիկ, ու թաք թեյի բաժակները ձեռքերով ամուր գրկելու փոխարեն, փորձում էր թաքանալ իմ սառը ձեռքերով: Նրա աչքերը, երբեք այդպես չէին առկայծել; և նույնիսկ հիսուն տեղացի տղամարդկանց թշնամական զայրացած հայացքները այդ փայլը կոտրել չէին կարողանում:

Տաս րոպե է մնացել մինչև ներկայացում: Եթե այլ աղջիկ լիներ, ապա կարելի էր մեկ ժամ ուշանալու դեպքում էլ դեռ չանհանգստանալ; բայց նրա դեպքում՝ հինգ րոպեն էլ արդեն սարսափեցնող էր: Ինձնից ավելի շուտ գալը քիչ հավանական էր: Միգուցե այլ վայրում է ապրում, և այժմ ստիպված է տրանսպորտով գալ՝ քայլելու փոխարեն: Կարևորը որ գա, ինչքան էլ որ ուշանա, միևնույն է, ոտքերիս չեմ կարող համոզել հեռանալ:

Վերջին հրաժեշտին շատ էի ցանկանում խոստանալ, որ շուտով կվերադառնամ, որ ամեն ինչ դեռ առջևում է ու շատ պայծառ; սակայն այդ ամենը չափազանց անիրատեսական էր բարձրաձայն արտահայտելու համար: Այս քաղաքում պատահական էի հայտնվել, ու նորից այնտեղ լինելու որևէ ծրագիր չունեի: Երկար Ձեռքերով Աղջիկը վիրտուալ աշխարհում գոյություն չուներ; իսկ հեռախոսահամարը տալ չցանկացավ՝ շատ տանջալի կլիներ տղայի զանգին անորոշ սպասումը՝ առանց նրան նորից տեսնելու փոքր ինչ հույսի:

“Եթե մեզ վիճակված է նորից հանդիպել, ապա մենք անպայման կհանդիպենք, դրա համար, որևէ հեռախոսահամար կամ վիրտուալ կապ պետք չէ: Չէ, որ մենք արդեն հանդիպեցինք:” — Երկար Ձեռքերով Աղջկա համոզմունքը անդրդվելի էր:

Վաղ առավոտյան եմ հայտնվել այս քաղաքում՝ այն էլ միայն երկու օրով: Այցելությունս անակնկալ ստացվեց՝ կարելի է ասել վերջին պահին: Քաղաքը ինձ արևոտ մեղմ հրաշալի եղանակով դիմավորեց: Կանաչապատ ծառերը հանդարտ պարում են զեփյուռի շարժից: Ծառերի ներքո նորաբաց սրճարան է, սակայն այնտեղ նույնպես սակավամարդ է, իսկ երաժշտությունն էլ այնքան ցածր, որ խլանում է զեփյուռի մեղմ շարժից:

Ներկայացման վերջին հանդիսատեսը եկավ, հիսունին մոտ շպարված տիկին: Ինձնից հետաքրքվեց ընկերուհու մասին՝ մանրամասն բնութագրելով նրա արտաքինն ու բնավորությունը, ու հատկապես, որ ուշանալու սովորություն ունի; ու որ միգուցե այս անգամ արժե պատժել ընկերուհուն՝ հատկապես որ տոմսերը իր մոտ են: Ես ժպտալով ասացի, որ իմ ընկերուհին երբեք չի ուշանում, թեկուզ և մեկ րոպե: Քիչ անց նրա ընկերուհին հայտնվեց ու շտապեցին ներս:

Ներկայացումից արդեն տասնհինգ րոպե է անցել: Պարզ էր, որ Երկար Ձեռքերով Աղջիկը չէր կարող ուշացած թատրոն մտնել: Երևի այսօր քիչ ավելի ձանձրալի կամ միգուցե շատ ավելի հետաքրքիր ինչ որ անելիք ուներ: Զեփյուռը անհայտացել էր, օրը մռայլվել, իսկ սրճարանից հաստագլուխ երգ էր սփռվում:

Աստիճաններից բարձրացա, վերջին անգամ նայեցի դեպի ձախ ճեմուղուն, ու նույնիսկ աջ երկար ձգվող ճանապարհին ու մայթին, չնայած վստահ էի, որ ավելորդ էր: Կասկած չկար, որ դանդաղաքայլ հեռանալու ընթացքում շարունակելու էի անիմաստ հետ նայել՝ մինչև որ ձախ ճեմուղին անհայտանար տեսադաշտիցս: Ուշանալու համար անշուշտ մեղավոր չէր. չէ որ չգիտեր, որ թատրոնի աստիճանների մոտ իրեն սպասող կա՝ անհայտանալուց կես տարի հետո:

Վաղը նորից կսպասեմ երեկոյան ժամը 6:00-ին՝ ներկայացումից կես ժամ առաջ, չնայած վստահ եմ, որ այստեղ կլինեմ առնվազն 5:45-ից: Չեմ ցանկանում մտածել, որ Երկար Ձեռքերով Աղջիկը վաղը նույնպես այլ զբաղմունք կնախնտրի; չէ որ վաղը վերջին օրս է այս քաղաքում:

Գնել Խաչատրյան

17.01.2017

Pilgrimage for Pregnancy

Two long years have already passed since Sumaya, a beautiful dark- haired junior journalist from Dushanbe came to the city of Osh in a cold December. Ever since her wedding, Sumaya has been anxiously waiting for that day to fulfill her marriage by conceiving a child.

Sumaya being completely healthy and capable of bearing a child, doctors were unable to find out a specific reason for her infertility.  Reasons for her inexplicable infertility were numerous. It could be due to the lingering depression rising from political and economical worries that cloud her already darkened marriage. Or due to the constant pressure which burdens any married woman who fails to become pregnant as soon as getting married.  Or it could be due to rare sexual intercourse with the husband, or even the Allah’s punishment for her sinful soul.  Hence, reasons could be many but the wish remains one and only; pregnancy.

Fifteen years senior to Sumaya, her husband continues to object his parents’ hardened desire to divorce his wife.  Neither his love for her, nor his pity for her tortured soul; is not sufficient enough to resist traditions for long … A family should continue by an offspring and sooner or later.

Throughout the initial forty days of marriage the husband was well- behaved to Sumaya as the customs require… Gradually, this changed when she failed to grant him a child.  Intercourses became less frequent and in best cases turned into more of a ritual of ten minutes in the dark under the snores of the parents-in-law. The same classical pose, routine movements, heavy breath void of kisses, caresses or verbal communication.  The anticipated act of consummation almost always consisted of the same pace, and ended up with her waiting to get away from the fat mass weighing down on her. Then she waits a few weeks hoping for a miracle.

She was certain that local doctors could not help her. She could get neither permission nor money for seeking treatment abroad. She was even not absolutely certain whether the non-pregnancy was because of her or the husband.

Hence, her last hope was the pilgrimage to the Holy Shrine of the Prophet Sulayman. A place known all across Asia for miracles of curing women and granting infertile couples their long- awaited offspring. A highly religious relative recommended visiting this holly site, and her mother-in-law embarked on the idea since the journey to the shrine was affordable and praying definitely for free.

Relics of the Prophet Sulayman, mentioned in Qur’an, are interred here making the mountain pilgrimage destination for millions of Muslims turning the place into the “Mecca” of Central Asia. The Sulayman Mountain rises with all its triumph in the Fergana Valley, at the center of the city. From the bird’s-eye view, the four hills forming the mountain resemble a laying glorified man. It is not assured, whether Sulayman is the same renowned Biblical king Solomon, and no one can explain how his remains ended up resting two thousand kilometers far from Israel.

However, this obscurity is so diminutive compared to the glory and holiness of the Sulayman Mountain that it does not overshadow the grandeur of the place.

In the east top side of the mountain is the Sulayman’s tomb; a small headstone merged into the rocks, surrounded by trees and bushes draped with numerous remains of scarves, handkerchiefs and other pieces of cloths reminiscent of the pilgrims prayers.  To reach the holy place one shall walk a stone narrow path of a kilometer wriggling the hills. Beneath the path, there is a medieval cemetery where a few worthy individuals have found their final resting place right underneath Sulayman’s feet.

A small mosque can be seen near the Shrine where a few can sit on rugs to pray for Allah. Here, light can only pass through the door which is covered by tick canvas in order to provide complete serenity and isolation for the pilgrims. There pilgrims offer their utmost faith and devotion to the Holy, detaching themselves from all mundane distractions.

It was noon when Sumaya and her husband arrived at a hostel located at the bottom of the hills. The trip took almost twenty hours of driving through harsh mountainous roads. She took a shower while the husband had some tea, followed by a humble lunch to dust off their exhaustion. They were both tired and needed to rest, but there was no time… They had to leave the next morning although walking to the top of the mounting late at night could be very difficult.

Therefore, husband and wife started hiking to the shrine right after lunch. It was very difficult to walk even for a short distance after such a long trip with the cold air hitting their faces, food in their stomach and the burden of the unexpected. Moving up the mountain the urge to quit and return grew stronger… Despite all these, they continued, after all they had a pilgrimage to pursue.

Finally, the first hill was behind them, and they could see how the stone path wriggled toward the holy place.  At this pace they could reach there in an hour. Nobody could be seen in these harsh, cold weather conditions. The chilling, humid air started to get through their clothes. The husband halted.

— Sumaya, I can’t move on any more. My legs are disobeying, and I hardly keep my eyes open. Even if I make it to the holy shrine, I will not be able to come back. You are much younger than I, you can reach easily and return back. Moreover, it is you who ought to pray on the prophet’s shrine. My efforts so far have been more than sufficient.

The husbands took a deeper breath and went on:

— See, the hostel is just below; you will undoubtedly find it, just follow the path. You go to pray to the prophet, I do sincerely hope that He will grant us a son, and I returning to get some relax. When you are back, wake me up so that we can go for dinner together. People said here we can enjoy good plov, as well as, the best “samtsie” (burritos) prepared in Kyrgyzstan.

Sumaya eyed her husband with deep sorrow. Then she looked at the empty path toward the shrine she and the old graves at the bottom of the hills. When her eyes returned back to the husband, he mildly smiled, gently touched his wife’s shoulder, quickly turned and moved down, so the wife could not find time to complain or protest.

The husband was pacing fast down the path as if he had been energized. He did not look back. Sumaya sat down on a nearby stone; the whole city was right on her palm, an ordinary, unattractive, soviet style urban area with smog- covered buildings. There was a growing lump in her throat and the urge to cry brought tears to her eyes. The whole mountain started crying with her.

She thought she could cry here for a few hours and return to the hostel. She could tell the husband that she reached the holy grave, prayed to the prophet asking for a son. However, she had not embarked on this journey to shed tears all alone and return…  Soon, her husband will give in his parents’ wishes and divorce her. This was the least any woman would ever want. A divorced woman is a degraded person in the traditional society and a dishonor to her whole family. She has two younger sisters who could lose all hopes for marriage if she is divorced.

Perhaps, her prayers could not be answered by the prophet Sulayman, and maybe Allah would have mercy on her. She did not travel six hundred kilometers to surrender upon the last kilometer. She summoned her strength, rose to her feet and looked for her husband.  He could not be seen in the distance. Most probably he was already resting in bed. The path to the shrine had been empty, surrounded by utter silence.

The feeling of exhaustion was behind her.  The path seemed to her much more enjoyable and shorter than before. She was at the grave.

She knelt down and gently kissed the tombstone, then wiped away her tears with a white handkerchief. A handkerchief she kept since her wedding. She pressed it against her lips then hung it from the nearest bush. The wind played with the white handkerchief just as shivers passed down through her spine and heart. Her heart was trembling as well.

Her entire body was breathing with such an ease that the chilling wind of December was no longer unpleasant. She took her shoes off and entered the prayer room. There was not a soul in that barely lit chamber. She knelt down, closed her eyes and prayed silently.

Lost in time praying to prophet Sulayman she felt a gentle touch of light on her closed eyes and the wind moving through her hair. Felt like someone knelt next to her. That wonderful feeling and the healing presence of the prophet could disappear into thin air once she opens her eyes.

The mysterious person’s presence felt closer and closer. She felt a hand caressing her hair. She felt a warm and humid breath on her neck. The kiss on her lips shook her body like it was being poked by hundreds of needles, but she didn’t open her eyes. The heavenly being wrapped her and gently laid her down on the ground overwhelming every single cell of her body and soul.

A gentle stroke of light caressed her eyes and the wind passed through the strands of her hair…  She got back from a miraculous timeless euphoria of a feeling and eventually opened her eyes.

She slowly picked herself up, got up from the ground with difficulty and walked out of the chamber. There was no one out there. She hugged the prophet’s tombstone with immense joy and covered it with kisses. The handkerchief was still swinging on the bush. In the distance, the city seemed to be dissolved in thick smoke. She had to rush back in order to arrive before night falls.

She arrived at the hotel to find the husband snoring heavily just as expected. Let him rest… She pondered. After all, it’s only seven o’clock in the evening. She can wake him up in an hour to enjoy the famous pilaf and samtsie of Osh.  After all food is all that matters now…

It is inevitable that a child will be born. Her pilgrimage will be fulfilled.  A brilliant boy named Sulayman perceived by a miracle. From now on she will pray to Allah five times a day as the rule dictates… In her prayers she will praise prophet Sulayman.  And every year on the tenth of December she and her son will both pay a visit of gratitude to the prophet’s tomb…

Gnel Khachatryan
31.08.2016

Միջին Ասիայի Ոսկե-Եռյակը

Երեք տարի առաջ ինքնաթիռում տեսա հոդված Միջին Ասիայի ոսկե-եռյակի՝ Սամարղանդի, Բուխարաի և Խիվաի մասին: Մի քանի ամիս անց անակնկալ հրավեր ստացանք երեք տարվա աուդիտ իրականացնել Ուզբեկստանում, ու Տաշքենտ յուրաքանչյուր երեք տասօրյա գործուղման միակ շաբաթ օրը այցելեցի նրանցի մեկը:

Առաջինը՝ միֆական Սամարղանդն էր; նախորդ տարի՝ հեքիաթային Խիվան; իսկ մի քանի օր առաջ՝ երանավետ Բուխարան:

Սամարղանդ

Սամարղանդն ավելի շատ միֆ է, քան իրականություն: Տպավորվածությունս այնքան ուժգին էր, որ չկարողացա երկար զսպել այն, ու մի քանի օր անց պատմվածք գրեցի՝ “Սամարղանդի գիդը”: Մինչ այսօր էլ, եթե ինձ հարցնում են, աշխարհի այցելածս քաղաքներից ո՞րն էր ամենատպավորիչը՝ առանց երկմտանքի պատասխանս Սամարղանդն է: Նույնիսկ Փարիզը, Նյու-Յորքը, Վենեցիան, կամ այլ հռչակավոր քաղաքներից տպավորվածությունս Սամարղանդի հետ մրցել չեն կարող:

Հիշում եմ, երբ մեքենայով անցնում էինք ինչ որ հին գերեզամանոցի մոտով, ապա ժամանակը մի պահ կանգ առավ, ու տարօրինակ ցանկություն առաջացավ՝ մահիցս հետո հանգչել հենց այդտեղ: Մինչև հիմա էլ հստակ հիշում եմ այդ վայրը, և չեմ կարողանում հասկանալ թե ինչո՞ւ հենց այդտեղ՝ միգուցե՞ չափազանց արևոտ էր ու միֆական:

Խիվա

Հաջորդ տարի այցելեցի Խիվա՝ պատմական Խորեզմայի թագավորության մայրաքաղաքը, որը շարունակվում է պահպանվել պատմական տեսքով ու առորյաով: Խիվան իրական հեքիաթ է: Ոչ այնպես ինչպես Դիսնեյ-լենդը, կամ նմանատիպ այլ վայրեր: Խիվան կարծես քեզ ժամանակի մեքենայով տեղափոխում է հազար տարի հետ:

Խորեզման գտնվում է Կզլկում և Կարակում անապատների մեջտեղում՝ հազար կիլոմետրով կտրված շրջակա աշխարհից: Գիդը անհագությամբ ներկայացնում էր Խորեզմայի պատմական, գիտական ու մշակույթային համաշխարհային նվաճումները, սակայն դա չէ որ գրավեց ինձ:

Երբեմն փորձել եմ ստիպել ինքս ինձ գրել Խիվաի առանձնահատուկ մշակույթի, կրքոտ պարերի ու մեկ հայացքով գերող գեղեցկուհիների մասին, սակայն ամեն անգամ ինչ որ ներքին ուժ ինձ արգելում է՝ դեռ ժամանակը չէ: Հիմա էլ, այս մի քանի սուղ նախադասությունները գրելուս ողջ մարմինս պատվում է քրտինքով:

Դեռ Խիվայից չէի մեկնել, երբ հասկացա, որ պետք է վերադառնամ՝ դեռ այս կյանքում: Հուսով եմ Խորեզմայի հեքիաթը այս մի քանի տողս չի համարի պատմություն, ու կշարունակի ապրել իմ մեջ:

ՀարսանիքՈւրգուտում

Մեկ շաբաթ առաջ, Տաշքենտի գործընկերներս հրավիրեցին հարսանիք Սամարղանդին հարևան շրջանում: Ուրգուտը Ուզբեկստանում հայտնի է հազարամյա չինարիների մուսուլմանական սրբավայրով, սակայն ավելի հանրահայտ՝ կանեփի պլանտանցիաներով ու կանեփային մշակույթով: Նույնիսկ կանեփից սփռվող փոշին էլ բավական է՝ Ուրգուտյան ոգին շնչելու համար: Վերջին տարիներին Ուզբեկստանի ղեկավարությունը արգելել է կանեփի մշակումն ու օգտագործումը; ու մշակույթային ինչ որ վակում է առաջացել:

Շաբաթ կեսօրին շարժվեցինք դեպի Ուրգուտ՝ չորս ժամվա ճանապարհ Տաշքենտից: Պարզվեց հարսանիքում միայն “փեսա” կա՝ տասնմեկամյա որդու թլփատումն է: Ուզբեկստանում դա նույնպես “հարսանիք” են անվանում, ու գործընկերներս զարմացան, որ ես դա չգիտեի: Չնայած մեծ ցանկություն ունեի Միջին Ասիայում մասնակցել “հարս”-ով հարսանիքի, սակայն “թլփատման հարսանիքի” մասնակցությունն էլ հետաքրքիր թվաց, հատկապես, որ արդեն հասնում էինք Ուրգուտ; և այնտեղից էլ պետք է մեքենայով մեկնեի Բուխարա՝ որտեղից Տաշքենտ վերադարձի ավիատոմս էի գնել:

Ուզբեկական լայն դարպասներից մտանք բակ, որը ուզբեկների համար ծառայում է որպես նախասրահ: Այն արդեն ծածկված էր դատարկ սեղաններով ու աթոռներով: Մեզ ուղեկցեցին դեպի նոր շքեղ տուն, իսկ հանդիպող բոլոր մարդիկ նստատեղերից բարձրանում էին, աջ ձեռքը սրտին հեզ ժպտում ու կիսախոնարհվում:

Տանը բացի գորգերից ոչ մի այլ կահավորանք չկար: Աջ սենյակում կանայք էին գորգին ծալպատիկ նստած ընթրում, իսկ դիմացի սենյակում գորգի վրա ուտելիքով ու խմիչքով ծածկված սուփրա էր բացված, և ուղեկիցները՝ այդ ողջ ընթացքում աջ ձեռքը սրտին սոսնձված, հրավիրեցին ներս: Ու քանի որ բոլորը սկսեցին մեկը մյուսին զիճել առաջինը մտնելու իրավունքը՝ երկար չկանգնելու համար առաջին ես ներս մտա:

Սեղանի մոտ ծալպատիկ նստած մի տաս տղամարդ կային, որոնք անմիջապես կանգնեցին ու մեզ համար ազատեցին վեց տեղ: Ծալպատիկ նստեցինք ու բոլորը երկու ափերը վեր պարզաց բարձրյալին երախտիք հայտնեցին, ու սկսեցին լցնել բաժակները և ափսեները: Տանտիրոջը և նրա որդուն ուղղված բարեմաղթանքները անպայման եզրափակվում էին Ալլահին ուղղված արաբերեն կարճ նամազով, “ամեն”-ով ու “օրաղ”-ով: Ղուրանում արգելված է գինի խմել, սակայն օղու մասին ոչ մի խոսք չկա:

Հետո տեղափոխվեցինք հարևան այգիներից մեկը ու մինչև գիշերվա ժամը երկուսը ընթրեցինք խնձորենիների ներքո բացված ճող սեղանի շուրջ՝ նստելով տասերկու շքեղ աթոռներին, որոնք կարծես Օստափ Բենդերի փնտրվող հենց տասերկու աթոռները լինեին:

Խնձորենիների այգում կարծես կանեփի բուրմունք տարածվեր: Տեղացիները ընկճախտով ու փայլող աչքերով սկսեցին պատմել երանելի ոչ վաղ ժամանակների մասին: Մեկն էլ հիշեց, որ ութսունականներին ավարտական դասարանում իրենց հունվար ամսին տաս օրով ուղարկել էին հանգստանալու Սևանա լճի դիմացի բլրին գտնվող հյուրանոցում: Ես զարմացա. “Չէ որ այնտեղ հունվարին սառնամանիք է, լճից հեռու, կյանքից հեռու, ու նույնիսկ ձմեռային հանգստի որևէ հարմարություն չկա:” Արձագանքեց, որ իսկապես սառնամանիք էր, ու հյուրանոցից համարյա դուրս չեն եկել; սակայն լավ վայր էր: Ու մոտ մեկ ժամը բոլորը ծիծաղում էին այդ խեղճի վրա՝ հավանաբար կանեփի բուրմունքի ազդեցության տակ:

Տաշքենտից եկած վեց տղամարդկանցով քննեցինք սենյակներից մեկի գորգի վրա կողք-կողքի փռված անկողիներում: Ինձ, որպես հյուրի մեջտեղի ակնողինը հատկացրին: Սակայն տղամարդկանց սենյակում քնում է միայն նա, ով առաջին է հաջողացնում քննել: Իսկ ույգուր հաշվապահը խորամանկորեն մեզնից մեկ ժամ առաջ էր պառկել ու արդեն հասցրել քնել, ու մյուսներս աչքերը փակած սկսեցինք ունկնդրել նրա անուշ խռմփոցը:

Քիչ անց խռմփոցին միացան սոխակները՝ նույնիսկ չկարողացա հասկանալ՝ մեկ թե՞ մի քանի: Չեմ հիշում, որ նախկինում սոխակի երգ լսած լինեի, ու սկզբում փորձեցի վայելել այն: Սակայն, կա՛մ լսողությունս է թույլ, կա՛մ ճաշակս է վատ, կա՛մ էլ Ուրգուտի սոխակների վրա էլ է ազդել կանեփի փոշին. սոխակի երգը սկսեց ականջս սղոցել: Նույնիսկ ույգուր հաշվապահի խռմփոցը ավելի տանելի էր: Իսկ սոխակը շարունակում էր անդադար երգել, որ ցանկանում էիր ինչ որ մի քար գտնել ու հարվածել:

Ինչևէ, ցայգին հետ՝ ժամը հինգին, ասացին, որ արդեն փլավի ժամանակն է, ու փլավի արարողությունը սկսվել է: Բակի սեղանների մեծ մասի արդեն ծածկված էի ուտելիքով ու ալկահոլային ու ոչ ալկահոլային տարբեր ուտելիքներով: Մոտ հարյուր տղամարդ արդեն վայելում էին ճոխ նախաճաշը՝ իսկ մի քսան տղամարդ էլ փլավ, լոր, այլ մսային տաք խորտիկներ էին մատուցում, ու նաև հետևում, որ թեյամանները միշտ տաք թեյով լցված լինեն:

Տանտեր՝ գործընկերս, նրա հայրը և եղբայրը սեղանից-սեղան էին վազում, ողջյունում հյուրերին, յուրաքանչյուրին հորդորում լավ ուտել ու խմել, նրանց հետ Ալլահին գոհունակություն հայտնում ու մի բաժակ “գլորում”: Դարպասի մոտ տանտիրոջ ամենամոտ բարեկամներն էին նստած, որոնք ամեն եկող հյուրի հետ կանգնում էին ու ձեռքները սրտներին խոնարհվում: Այդ օրը նրանք մինչև ժամը տասերկուսը պետք է հեզ ժպիտով խոնարհվեին ամեն րոպպե եկող ու գնացող մոտ հազար տղամարդ հյուրի, և վերջին հյուրին ճանապարհելուց հետո ուտեին իրենց բաժին փլավը: Ինչպես ասում են՝ Ասիական քծնամոլությունը սահմաններ չի ճանաչում:

Իսկ անվճար փլավ ու այլ բազում խորտիկներ ուտելու ցանկացողների պակաս չկա՝ հատկապես որ մուտքը ազատ է. գյուղի ու մոտակա չորս գյուղերի բնակիչների մեծ մասը այդ օրվա արարողության մասին տեղեկացված էին: Ժամը տասերկուսից հետո էլ կանայք են գալու՝ ոչ պակաս քանակով: Շատերն էլ իրենց հետ տարաներ են բերում, լցնում փլավով ու այլ խորտիկներով՝ տանելով տուն:

Այս տեսարանի ներքո արդեն հասկանալի էր, թե ինչո՞ւ է այն “հարսանիք” անվանում՝ նման քանակի հյուր ու ծախս միայն հարսանիքներում է լինում: Նույնիսկ, սա կարելի է “կրկնակի հարսանիք” անվանել, քանի որ ծախսը կրկնակից ավելի է, քան հարսով-հարսանիքներում: Նաև, ի տարբերություն վերջինիս, այստեղ հյուրերից մի փոքրիկ մասն է միայն որոշ գումար նվիրում տանտիրոջը: Գործընկերներս սկսեցին պատմել, որ նման “հարսանիքից” հետո շատ ուզբեկներ, նույնիսկ բավականին հարուստներ, անվանափոխվում են՝ “բանկրոտ”-ի: Դե՛, ասիական ցուցամոլությունը ընդհանրապես սահմաններ չի ճանաչում:

Կերուխումը ուղեկցվում էր երգ-երաժշտությամբ՝ միջնադարյան թրքերենով: Երգիչ տղամարդու ձայնային տեմբրի հզորությունը և դիապազոնը ապշեցնող էր՝ նա հաջողությամբ կարող էր մրցել Լա Սկալայի երգիչների հետ: Նստածներից հազվադեպ մարդ էր կարողանում հասկանալ երգի իմաստը, սակայն նման արարողություններին այդ երգերի ունկնդրումը հատկապես երիտասարդ սերնդի երաժշտական ճաշակի դաստիրակման նկատակով պարտադիր էր: Ի դեպ, այդ երգերը ինչ որ նմանություն ունեին ռաբիզասեր ավագ սերնդի կողմից հայտնի “Ուզբեկի” կատարումների հետ՝ “Գարո՛ւն էլ մի արի, քեզ սպասող չկա”:

Երկու-երեք ժամից ավելի համբերությունս չհերիքեց, ու նույնիսկ չսպասեցի տեսնելու հիմնական արարողությունը՝ ինչպես են խեղճ տղային թլպատելու, վեհաշուք սպիտակ զգեստ հագցնելու ու ձի նվիրելու, որով նա՝ արդեն տղամարդ դարձած, կանցնի հյուրերի միջով: Անշուշտ ուրախալի էր, որ այդ հազարի մեջ միակ չթլպատվածը ես էի:

Որոշեցի, անմիջապես մեկնել Բուխարա ու այնտեղ գիշերել՝ հյուրանոցում՝ միայնակ: Հատկապես, որ ակնկալվող չորս ժամվա անապատային կիզիչ արևով ճանապարհից հետո հանգստանալ էր պետք՝ Բուխարան զգալու համար:

Սամարղանդը ընդամենը քսան կիլոմետրի վրա էր, սակայն մտածեցի, որ մեկուկես տարի առաջ այցելությունիցս տպավորությունս այնքան ցնցող էր, որ ավելի լավ է երկրորդ անգամ չայցելել: Այնպես, որ կարճ ժամանակով զբոսնեցինք Չինարների պարտեզում, լսեցինք իսլամի արմատները այստեղ հազար տարի առաջ ծառերի հետ սերմած սրբի հրաշագործությունների մասին, ու շարժվեցին Բուխարա տանող ավտոկայան:

Անապատով դեպի Բուխարա

Սամարղանդի ավտոկայանից տաքսիներ ու ավտոբուս էին շարժվում դեպի Բուխարա: Ասացին, որ ավտոբուսը դանդաղ է գնում, իսկ տաքսիները արագ են ու մատչելի՝ քանի որ մի քանի ուղևոր են վերցնում: Հենց այդ պահին ուզբեկ գործընկերս թարմ տեսքով տաքսի գտավ, որի առջևի նստատեղը ազատ էր, ու անմիջապես շարժվեցինք:

Տաքսիներում հազվադեպ է օդափոխիչ լինում, իսկ ապակիների մգեցումը կամ վարագույրների օգտագործումը արգելված է: Այնպես որ անապատի սպիտակ արևը ու վառող օդը սկսեցին իրենց դաժան գործը: Նաև, հասկացա թե ինձնից առաջ տաքսի նստած երեք ուզբեկները ինչո՞ւ էին նախընտրել հետևի նեղ նստատեղը՝ առջևի լայն նստատեղի փոխարեն:

Միջնադարում յուրաքանչյուր քառասուն կիլոմետրի վրա իջևաններ կային, որտեղ հոգնած ձիերը փոխարինվում էին առույգ ձիերով: Նույնը անապատային Ուզբեկստանում էր՝ յուրաքանչյուր ութսուն կիլոմետրի վրա տաքսի մեքենան կայանում էր, ու ուղևորներս տեղափոխվում էինք այլ տաքսի՝ առավել անհարմարավետ ու հին, քան նախորդը: Այնպես որ կարելի է ասել, որ Բուխարա մտա էշի հարմարավետությամբ մեքենայով: Իսկ Բուխարայում էշով սայլակը մինչ այժմ էլ տարածված տրանսպորտային միջոց է: Այդ պատճառով երեք ժամվա ճանապարհը հինգ ժամում հասա:

Չէր փոխվում միայն կիզիչ արևը և տաքսիներում միացված երաժշտությունը՝ արդեն երիտասարդ ռաբիզ սերնդի կողմից սիրված “կլկլոցները”, որոնք ըստ ուզբեկների ենթադրության՝ իրենց երգիչները “թխել” են թուրքական երգերից:

Արևահարվածից փրկվելու համար ամբողջ ճանապարհին ջուր խմեցի՝ մոտ երեք լիտր, ու հագուստով մեկ պարբերաբար գլխիս ջուր լցրեցի: Սակայն միևնույն է Բուխարա հասա արևահարված վիճակում, հյուրանոցում տեղավորվեցի ու մտա սառը ցնցուղի տակ: Քիչ անց պառկեցի ու մեռյալ քնեցի տասերկու ժամ:

Բուխարա

Հաջորդ առավոտյան Բուխարայի գործընկերս դիմավորեց ինձ, ու ամբողջ օրը միասին վայելեցինք պատմական քաղաքի հմայքը, երգն ու պարը, ու նույնիսկ հասցրեցինք լողալ երեսուն կիլոմետր հեռու գտնվող անապատային լճակում, որը ավելի շատ ջակուզի էր հիշեցնում:

Բուխարյան մեկ օրում ինձ այնպիսի երանելի հանգստություն պատեց, որ թվաց թե Ուրգուտյան կանեփի բուրմունքի կամ արևահարվածության ազդեցության տակ ողջ օրվա ընթացքում սավառնում եմ հոյակերտ մադրասների, մզկիթների, ամրոցների, ջրավազանների, ու այլ պատմական ու նորօրյա շինությունների վրայով; ու նույնիսկ տեսնում, թե ինչպես է Բուխարայի էմիրը խնձորը նետում ջրավազանում լողացող կանանցից ամենացանկալիին՝ այդ գիշերվա ընտրյալին:

Ղուրանում ասվում է, որ կինը պետք է ծածկի իր գեղեցկությունը, սակայն չի մանրամասնում, թե կնոջ որ հատվածն է գեղեցիկ՝ շրթունքները, աչքերը, …, թե՞ ողջ մարմինը՝ ամբողջությամբ: Այդ պատճառով մուսուլմանական երկրներում կանայք տարբեր կերպ են ծածկվում: Իսկ Բուխարայում գեղեցկությունը տեսանելի էր ու ջերմ քաղցր ժպտում էր, իսկ մնացած ամեն ինչ՝ ծածկված օտար աչքերից:

Գնել Խաչատրյան

04.06.2016թ.

Տարանցիկ Պատմություն

Երևանից այլ քաղաքներ թռիչքը հիմնականում Մոսկվայով է ընդմիջվում, ինչպես հին, բարի սովետական ժամանակներում: Այս անգամ նպատակավայրը Տաշքենթն է՝ Ուզբեկստանի մայրաքաղաքը, որտեղ հեքիաթը սպիտակ մարմարով են ծածկում:

Վաղուց Երևանից ցերեկով չէի մեկնել. գիշերային թռիչքների կիսախառը քնից պատող հոգնածությունից այս անգամ կխուսափեմ: Վնուկովոյի օդանավակայանում դեպի ելք շարժվող ուղևորներից առանձնացա ու շարժվեցի տարանցիկ սրահ տանող սլաքի ուղղությամբ, ու հայտնվեցի սառը միայնության մեջ՝ կարծես բոլոր ուղևորները և աշխատակիցները միանգամից անէացան:

Սխալ ուղղությամբ շարժվելը ավելի քիչ հավանական էր, քան որ ինքնաթիռում քնել եմ ու երազում վերապրում եմ վերջերս դիտած սարսափ ֆիլմը: Լսեցի անապատի պատրանքի պես առջևս հայտնված ռուս անձնագրային աշխատակցուհու`  ինձ ուղղված հարցը. “Դուք ի՞մ մոտ էք գալիս”: Իմ դրակական պատասխանին, նա ցույց տվեց անձագրային պատուհաններից մեկը և ինքն էլ շարժվեց այն բացելու:

— Տարօրինակ է` այսօր բացի ինձնից ոչ ոք չի՞ մեկնում:

— Ուղղակի այս ժամին ուղևորներ չկան: — Լայն ու բարի ժպիտով պատասխանեց նա:

Առաջին անգամ Մոսկվայում ռուս անձնագրային աշխատակիցը ինձ էր նայում բարի, քաղցր ժպիտով:
-Ուրախ չե՞ս, որ ես այսօր աշխատում եմ միայն քեզ համար: – Էլ ավելի բարի ժպիտով շարունակեց գեղեցկուհի աշխատակիցը:

Դեռ Ասիա չէի հասել, սակայն հեքիաթը սկսվել էր:

-Եթե այսպես շարունակեք, ապա միգուցե մնամ Մոսկվայում: — Մի քիչ կարմրած ժպիտով պատասխանացի, բնազդով վերցրի անձագիրս ու մտա տարանցիկ սրահ:

Հսկա տարանցիկ սրահում հատուկենտ մարդիկ կային: Շարժվեցի նստեցման համարի ուղղությամբ ու նկատեցի հեռվում հավաքված միջինասիացիների երկու խումբը. Դուշանբեն արդեն նստեցում էր գնում, իսկ Տաշքենթը՝ մեկ ժամից: Ինչպես ասում են, մենք մերոնցով էինք. նույնիսկ ռեստորաններն ու խանութներն էին փակ:

Հրավիրեցին նստեցման: Ասիացիները, սովորույթի համաձայն, վաղուց խտացել էին գնդե հերթում, և հրմշտվելով շարժվեցին առաջ: Վերջին ուղևորների հետ մտա ինքնաթիռ: Իմ նստատեղը մեջտեղում էր, և անցուղու մոտ նստած անխնամ, թմբլիկ ուզբեկուհին կանգնեց ու ճանապարհ տվեց:

Նստեցի ու շնորհակալություն հայտնեցի: Նա ականջակալներով երաժշտություն էր լսում և միայն հոգնած ժպիտաց: Առջևում չորս ժամվա թռիչք էր. կեսգիշերին էինք Տաշքենթ հասնելու: Քնելը ցանկալի էր:

— Անչափ հոգնած եմ: Շատ կցանկանայի քնել: — առանց ականջակալները հանելու նայեց իմ փակվող աչքերին ու ինքն էլ փակեց աչքերը:

Արթնացա  հարևանուհուս մարմնի կտրուկ շարժումից. ուղեկցորդուհին սառը ջրի բաժակը շրջել էր նրա թևին: Դժգոհությամբ հանեց ականջակալները, և որքան հնարավոր է չորացրեց հագուստը:

— Առանց այն էլ ցուրտ է:

Դա ինձ զարմացրեց՝ նրա հագին տաք ժակետ կար: Մոսկվայում իսկապես ցուրտ էր, սակայն մենք վաղուց երկնքում էինք՝ օդանավի մեջ:

— Առաջին անգամ եմ Տաշքենթ գնում: Ուզբեկ եմ, սակայն ծննդով Ղրղզստանից՝ Ջալալաբադից: Ուզբեկստանում երբեք չեմ եղել: Մոսկվայում վաղուց եմ ապրում.  ամուսնացանք ու մի քանի տարի հետո տեղափոխվեցինք Մոսկվա: Սակայն Ջալալաբադ այլևս վերադառնալ չեմ ցանկանում, մորս մահից հետո ինձ այնտեղ ոչինչ չի ձգում:

Կոպերը չկարողացան թաքցնել արցունքները, որոնք սկսեցին դանդաղ սահել շեղ աչքերի եզրերով: Նա նույնիսկ չփորձեց սրբել այն:

— Ճիշտ եք նկատում, ես ավելի շատ ղրղզի եմ նման, չնայած իմ մայրական ու հայրական ճյուղերը ամբողջովին ուզբեկներ են: Մայրս մահացավ ձեռքերիս մեջ, նրանից հետո ինձ օգնող ոչ ոք չկա: Հայրս և եղբայրներս շարունակում են Ջալալաբադում ապրել:

Ուղեկցորդուհին մեղավոր ժպիտով կաթով սուրճ հյուրասիրեց ու մի փոքրիկ բուտերբրոդ:

— Վերջապես որոշել ե՞ք Ձեր պատմական հայրենիքը այցելել: Տաշքենթը ժամանակակից շքեղ սպիտակ մարմարակերտ քաղաք է՝ կանաչապատ ու շատ մաքուր; սակայն անպայման Սամարղանդ այցելեք՝ Ասիայի ապրող հեքիաթը: Տաշքենթից երկու ժամում հարմարավետ արագընթաց գնացքով այնտեղ կհասնեք:

— Չէ՛, ընդամենը մեկ օրով եմ գնում: Նույնիսկ Տաշքենթը տեսնելու ցանկություն չունեմ: Երբ մայրս մահացավ, ու վերադարձա Մոսկվա, ամուսինս երկրորդ կին էր բերել՝ սկեսրոջս ու երեխաներիս մոտ: Ճիշտ է` այդ աղջիկը մեկ ամսից հեռացավ, սակայն ամուսնուս այդ քայլը ներել չեմ կարող: Մինչև հիմա ծանր աշխատանքով պահում էի իրեն, երեխաներիս ու սկեսրոջս, ու աչք էի փակում նրա բազում թերությունների վրա, սակայն այս մեկը արդեն չափազանց էր:

Չգիտեի` ինչպես արձագանքել, հատկապես, որ ես էլ եմ տղամարդ՝ բազում թերություններով:

— Մայրս միակն էր, որ հոգում էր իմ մասին: Միգուցե՞ նա ձեռքերիս մեջ մահացավ, դրա համար եմ այսպես տանջվում:

Արցունքի կաթիլները նորից սկսեցին հոսել կոպերի եզրով, ու նրա երկու ձեռքերը կարծես ուրվագծեցին նրանցում հանգչող մոր գլուխը:

— Մորս բացակայության ցավը չի ցանկանում լքել ինձ: Չգիտեմ` ի՞նչ անեմ:

— Այդ ցավը դեռ շատ երկար է ապրելու քեզ հետ: Ոչինչ անել չես կարող: Տարիները միայն կմեղմեն այն: — Իբր թե սփոփեցի ես:

— Խանութում եմ աշխատում մինչև ուշ գիշեր: Տղամարդկանց ուշադրության պակաս չեմ զգում: Նույնիսկ հիսունին մոտ մի հարուստ կովկասցի ինձ անդադար առաջարկում է հանդիպել՝ անկախ իմ ամուսնացած լինելու հանգամանքի ու բազում մերժումների, ամեն անգամ նորանոր ու շռայլ խոստումներով: Իսկ ես բոլորին մերժում եմ և մինչև հիմա ինձ թույլ չեմ տվել առաքինի կնոջը անհարիր որևէ արարք: Փող եմ աշխատում ու տալիս ամուսնուս, որ նա երկրորդ կին բերի՞ տուն:

Նա շարունակեց խոսել ամուսնու արարքներից ու իր ծանր կյանքից: Փորձում է ունկնդրել նրան, սակայն բնավորությանս հատուկ հարցերը լցվեցին միտքս; ու հետաքրքրասիրությունս նորից հաղթեց ողջամտությանս.

— Կյանքում առաջին անգամ մեկնում ես պատմական հայրենիքդ՝ առանց որևէ ցանկությա՞ն` տեսնելու այն: Այն էլ այս երեք հազար կիլոմետր հոգնեցող թռիչքը՝ մեկ օրվա համա՞ր: Նաև, ենթադրում եմ, որ ինքնաթիռի տոմսը քո աշխատավարձի համեմատ զգալի գումար է կազմում: Քո միայնակ լինելուց ու տրամադրությունից չեմ կարծում հարսանիքի կամ այլ խիստ կարևոր արարողության ես մասնակցելու: Դու ինձ այդպես էլ չասացիր, թե ինչո՞ւ ես մեկնում Տաշքենթ:

Հարցերս նրան անակնկալի բերեցին: Զգացի նրա մարմնով ձգվող տարակուսանքի և երկյուղի ալիքները: Եվ դա ինձ ավելի հետաքրքրեց, ու միտքս այրող պահանջ՝ անվերապահ իմանալ նրա մեկնելու նպատակը:

— Մարդ պետք է տեսնեմ: — Մի քանի րոպպե վարանելուց հետո շշնջաց նա:

Այդ պատասխանը անշուշտ ինձ բավարար չէր:

— Սիրած տղամարդու մո՞տ ես գնում: Հավանաբար ինտերնետո՞վ եք ծանոթացել: Նա՞ է գնել տոմսերը ու քեզ հրավիրել իր մոտ: Ինչո՞ւ ինքը Մոսկվա չի գալիս քեզ հանդիպելու:

Առավել հավանական հարցերը միակ ձևն էին` նրանից կորզելու պատասխանը:

— Չէ՛, տոմսերը ես եմ գնել, ու այդ գումարը ինձ համար իսկապես ահռելի է: Նա  ուսանող է՝ ինտերնետով ենք ծանոթացել ու արդեն մեկ տարի է շփվում ենք: Երկու շաբաթ առաջ վերջնականապես որոշեցի մեկնել՝ դա ինձ համար չափազանց դժվարին որոշում էր: Նույնիսկ հիմա՝ ինքնաթիռում, դեռևս վստահ չեմ, որ ճիշտ եմ վարվում: Այդ մտածմունքներից արդեն քանի օր է ընդհանրապես քնել չեմ կարողանում: Նույնիսկ երկու օր առաջ տարա ինքնաթիռի տոմսը վերադարձնելու, բայց վերջին պահին կանգ առա: -Սկզբում կարկամելով, սակայն հետո առավել հանդարտ շարունակեց նա:

-Ահա նրա նկարը, երեսուն տարեկան է, իսկ ես՝ երեսունչորս: Իսկ սա ամուսինս է: Նա ինձնից մեծ է մեկ տարով՝ քսան տարեկան էի, երբ մեզ ամուսնացրին: Սրանք իմ որդին ու դուստրն են: Ահա և՛ ես՝ մեկ ամիս առաջ մերձ-Մոսկվայում հարսանիքի էինք մասնակցում:

Նա շարունակում էր թերթել ու ներկայացնել հեռախոսի նկարները:

Տաշքենթցին նրբակազմ էր, միջահասակ, մելամաղձոտ աչքերով, բոլոր նկարներում միայնակ ու բանաստեղծական ֆոնի մեջ: Ամուսինը չկայացած տղամարդու ու կիսաալկահոլիկի տպավորություն թողեց՝ հատկապես իր պպզած ինքնագոհ կերպարով: Իսկ հարևանուհիս բավականին համակրելի՝ գեղեցիկ հագուստով, երկար վարսերով ու դիմահարդարված վիճակում:

— Չգիտեմ` ի՞նչ է սովորում: Բավարար գումար չունի Մոսկվա գալու համար: Մի քանի անգամ գրել եմ, որ որևէ լուրջ նպատակ չունենա: Ես էլ եմ ենթադրում, որ հավանաբար ամուսնացած է, և դա շատ ավելի լավ կլիներ: Գիտե՞ս, մորս մահից հետո էլ նա միակ մարդն էր, որ սատարում էր ինձ: Մայրս ընդամենը հիսունյոթ տարեկան էր:

Մոր մահվան հիշողությունը նորից աչքերը արցունքներով լցրեց: Միգուցե՞ պետք էր հարցնել, թե ե՞րբ և ի՞նչ հիվանդությունից է մահացել մայրը: Սակայն, ինձ այլ հարցեր էր գրավել:

— Եթե ցանկանում ես ամուսնուցդ վրեժ լուծել, ու նաև դուրս մղել մորդ մահվան ապրումներից ու ամուսնուդ արարքից կուտակված ցավոտ զգացողություններդ, արդյո՞ք առավել նպատակահարմար չէր թեկուզ այդ կովկասցի հասուն տղամարդու հետ հանդիպումը Մոսկվայում, հատկապես, որ նա պատրաստակամ է ֆինանսապես օժանդակել, քան քրտինքով վաստակած սուղ միջոցների հաշվին թռչել դեպի վիրտուալ երեսնամյա աղքատ ուսանողի մոտ, որի համար ակնհայտ դժվար է լինելու մեկ օրվա բուռն սիրեկանի կարգավիճակը:

— Ամեն օր  նա սպասում էր, որ ես աշխատանքից վերադառնամ, իսկ այդ պահին Տաշքենթում ուշ գիշեր է, որպեսզի հարցնի իմ անցած օրվա  մասին ու բարի գիշեր մաղթի: Իսկ առավոտյան արթնանում էի ու ստանում նրա ջերմ ողջույնները և լավ օրվա մաղթանքները: Եվ այդպես մի ողջ տարի: Միակ մարդը, որը բացի իմ մորից, հոգում էր իմ մասին:

Նրա հայացքում տխուր քաղցրություն հայտնվեց: Արցունքի երեք կաթիլ սառել էին կոպից դուրս:

— Անկասկած պարտավոր եմ վարձահատույց լինել նրան: Մի քանի անգամ խոստացել եմ հանդիպել ու չգալ չէի կարող: Հիմա սպասում է ինձ օդանավակայանի առջև: Նրա համար փոքրիկ նվեր ու տաս տուփ ծխախոտ եմ վերցրել, որը նա խնդրել էր: Հետադարձի տոմս ունեմ, սակայն եթե հանկարծ նա չգա, կամ լինի լրիվ այլ անձ, քան մինչ այժմ ներկայացել է, ապա չգիտեմ` ինչ պետք է անեմ. նույնիսկ հյուրանոցում մեկ օր մնալու գումար չունեմ: Սակայն միևնույն է, ես պարտավոր էի գալ: Վստահ եմ` այլ տղամարդու հետ հանդիպում ես ինձ հետագայում այլևս երբեք թույլ չեմ տա:

Ինքնաթիռը վայրէջք կատարեց: Մի փոքր շպարվեց. մեկ տարի սպասված առաջին հանդիպմանը լրիվ անխնամ տեսքով չպետք է ներկայանալ, ու շարժվեց անհայտին ընդառաջ:

Գնել Խաչատրյան

23.05.2016թ.

Նախազգացում

Առավոտը թարս սկսվեց:

Արթնացավ գլխացավով, չնայած գիշերը կարծես լավ էր քնել: Հուլիսյան արևի ճառագայթները հանդգնորեն պատել էին ողջ ննջասենյակը, սակայն չէին կարողանում ցրել Ելենային պատած մռայլ նախազգացումը՝ թեև անհանգստանալու որևէ պատճառ չկար, այլ հակառակը՝ այսօր հիշարժան հրաշալի օր էր սպասվում:

— Սիրելիս, սուրճդ արդեն պատրաստվում է, արթնացի՛ր: Հուսով եմ չես մոռացել, որ հարսանիքի էնք, իսկ դու դեռ պետք է պատրաստվես: — Խոհանոցից լսվեց ամուսնու ձայնը:

— Հա՛, հարսանիք; — այդ երկու բառը հազիվ պոկելով գլխուղեղից ու արտաբերելով միայն թույլ արձագանքեց Իգորի ուրախ կանչին:

Ամուսնու հետ հրավիրված էին աշխատակիցներից մեկի հարսանիքին, մայրաքաղաքից մեկ ժամ հեռավորության վրա գտնվող փոքրիկ քաղաքում: Հարսնացուն գործընկերներից մի քանիսին էր հրավիրել՝ իրենց զույգերով: Կոլեկտիվով մի լավ կպարեն ու կզվարճանան: Այս հրաշալի հուլիսյան օրը հարսանիքի մեծ մասը բացօթյա էր լինելու, – իսկ երեկոյան ռեստորանի պարտեզում լիալուսնի ներքո մոմերով ծածկված հարսանեկան սեղանները սքանչելի ու ռոմանտիկ երեկո էին խոստանում:

Ամուսինը սուրճն ու շոկոլադը ձեռքին հայտնվեց անկողնու մոտ:

— Ելենա՛, դեռ պետք է վարսավիրանոց գնաս, հագնվես, — իսկ ժամը երկուսին միկրոավտոբուսը արդեն մեզ է սպասելու: Արդեն տասն է; որքան հիշում եմ, վարսահարդարի մոտ ժամը տասնմեկին ես պայմանավորվել՝ մեկ ժամ է մնացել:

— Վարսահարդար, — դժկամությամբ թիկնելով բարձին ասաց Ելենան, ձեռքերը ալարկոտ մեկնելով ամուսնուն:

Հարսանիքը լիաթոք վայելելու համար որոշեցին բոլորով միկրոավտոբուսով գնալ: Միասին գնալ-գալը շատ ավելի հետաքրքիր կլինեի, ու նաև էլ ինչ հարսանեկան ուրախություն առանց գինեբուրքի: Իսկ խմած մեքենա վարելը, որքան էլ ուշադիր լինես ու փորձառու՝ վտանգավոր է, էլ չասաց՝ գայիչնիկների հետ նման հանգամանքում հանդիպելը հարյուր դոլարից պակաս չի նստում, ու մի հատ էլ շնորհակալություն ես հայտնում, որ ակտ չգրեցին: Հատկապես, որ կազմակերպությունը նոր հարմարավետ “Մերսեդես” միկրոավտոբուս էր ձեռք բերել, ու վարորդն էլ փորձառու էր:

Ամուսինը սուրճը և շոկոլադը մատուցեց, ու հեռացավ: Փորձեց սուրճը ձեռքին բացել շոկոլադի փաթեթը, սակայն բաժակը երերաց ու շրջվեց: Զգաց փոքրիկ այրոց կրծքից վերև: Ճչաց՝ այրոցի՞, թանկարժեք վերմակի վրա սրճի սև շիթի՞, թե՞ շրջվող բաժակից պատած հանկարծակիությունից: Ամուսինը վախեցած վազեց ննջասենյակ, մի պահ շշմած նայեց շփոթված կնոջն ու վերմակի սև շիթին, ու համոզվելով որ կնոջ այրվածքը աննշան է, արհեստական ծիծաղեց: Հավանաբար փորձեց ծիծաղով սփոփել կնոջը:

Այրվածքը լուրջ չէր, իսկ վերմակը լվալու ժամանակ չկար: Ամուսնու վրա փնթփնթաց, ասաց որ շտապ անձեռնոցիկ բերի ու կոկիկ մաքրի թափված սուրճը անկողնուց, ու շարժվեց տուալետ:

Ելենան վստահ էր՝ Իգորը իրեն ի վերուստ էր վիճակված: Միջնորդը զրուցել էր երկուսի ծնողների հետ ու պայմանավորվել էին երիտասարդներին ծանոթացնել՝ նրանց այդ մասին նախապես չտեղեկացնելով:

Մի օր Ելենայի մայրը նրան տարել է այդ հարևան գյուղ՝ իբր թե ծաղկի թփեր ընտրելու: Իսկ միջնորդ կինը զանգել էր ապագա ամուսնու տուն, որպեսզի զգուշացնի հարսնացուի այցելության մասին: Հեռախոսը վերցրել էր Իգորը, սակայն միջնորդը կարծել էր թե նրա հայրն է խոսում, ու հայտնել էր, որ հարսնացուն մոր հետ մի ժամից այցելելու են՝ ինչպես պայմանավորվել են, ու ապահովեն Իգորի ներկայությունը տանը:

Իգորը արագ կռահել էր ինչ է կատարվում, պատասխանել էր, որ կանեն այնպես ինչպես հարկն է, շնորհակալություն էր հայտնել, ու փախել տնից:

Երբ Ելենան մոր հետ այցելել էր, Իգորի ծնողները անակնկալի եկած անարդյունք փորձել էին տարբեր անմեղ պատրվակներով որդուն համոզել մի քանի րոպպեով շտապ վերադառնալ տուն: Ելենան ոչիչն չէր կռահել, ու մոր հետ մեկ ժամից ավել ծաղիկների թփեր դիտելով ու ոչինչ չընտրելով, տանտերերի թեյի հյուրասիրությունը վայելելուց հետո վերադարձել էին տուն:

Սակայն մեկ տարի անց պատահաբար հանդիպել էին Իգորի անմիջական ղեկավարի տանը, ու կարճ ժամանակ անց ամուսնացել: Արդեն երկու դուստր ունեն, որոնց երեկ էին տարել տատիկ-պապիկի մոտ: Մինչև վաղը երեկո այնտեղ պետք է մնային:

Ելենան քննաթախ ու սուրճի տհաճ միջադեպից ջղայնացած հասավ տուալետ ու բարձրացրեց ծորակի բռնակը՝ պետք էր արագ լվացվել: Ձեռքերը մի պահ անշարժացան եռացող ջրի շիթից, ու ամուսինը նորից վազեց Ելենայի ճիչից:

Բարեբախտաբար ձեռքերը լուրջ չէին վնասվել, սակայն ուժեղ ցավը հեշտությամբ չէր նահանջում սառը ջրի շիթից:

— Ելենա՛, առավոտ շուտ քեզ ինչ է՞ պատահել: — Այս անգամ շվարած հարցրեց Իգորը; ու հիշեց, որ սափրվելու ժամանակ օգտագործել էր տաք ջուրը ու մոռացել ծորակի դիրքը տեղափոխել սառը շիթի կողմ: Անշուշտ իր մեղավորության մասին չբարձրաձայնեց, կնոջն էլ ավելի չջղայնացնելու համար: Այլ, նորից  փորձեց հումորով սփոփել կնոջը:- Չլինի՞ գիտես քո հարսանիքին է այսօր:

Ելենան հայտի էր ուժեղ, կազմակերպված ու նպատակասլաց բնավորությամբ: Նրա մոտ ամեն ինչ մշտապես վերահսկողության ներքո էր, նույնիսկ չնչին մանրուքները: Իսկ այսօր առավոտյան արդեն երկրորդ անփութությունը:

Ձեռքերի ցավը արդեն տանելի էր: Իսկ վարսահարդարի մոտ կես ժամից պետք է լիներ: Վարսահարդարը քաղաքում ամենապահանջվածներից էր, իսկ Ելենայի ու այլ հաճախորդների կարծիքով՝ մայրաքաղաքի լավագույն մասնագետը: Նրա մոտ ուշանալ չէր կարելի՝ հազիվ էր հերթի մեջ իրեն ժամանակ հատկացրել: Գոնե լավ է, գեղեցկության սրահը մեքենայի տաս րոպպե հեռավորությամբ էր:

Իրեն արագ նվազագուն աստիճանի կարգի բերեց, հագնվեց՝ առանց երկար բարակ կողմնորոշվելու հագուստի ու կոշիկների ընտրության հարցում; ու դուրս վազեց: Լավ է, որ այսօրվա հարսանիքի զգեստը արդեն հասցրել էր դերձակից վերցնել, ու նույնիսկ երեկ երեկոյան տեղավորել պայուսակում: Այն կհագնի, երբ հասնեն հարսանիքի սրահ, որպեսզի ճանապարհին չճմրթվի ու չկեղտոտվի:

Հասավ մեքենան, ու նկատեց, որ բանալիները մոռացել է: Զանգեց ամուսնուն, ու Իգորը արագ իջեցրեց բանալիները:

— Առավոտվանից ամեն ինչ թարս է գնում: — Ամուսնու ձեռքից բանալիները վերցնելով, վհատված ասաց նա:

— Ելենա՛, քեզ հուսահատությունը չի սազում: Ամեն ինչ լավ կլինի: Դու այսօր հարսանիքում ամենատպավորիչն ես լինելու: — Ոգևորեց ամուսինը: — Սրանք մանրուքներ են, երևի այս շաբաթվա աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունից դեռ ուշքի չես եկել:

Իգորը ցանկացավ էլի մի քանի սփոփող ու ոգևորող խոսքեր ասել կնոջը, ու նաև միգուցե գրկել, սակայն Ելենան անհողորդ շրջվեց, նստեց մեքենան, միացրեց շարժիչը ու արագ շարժվեց տեղից, հազվադեպ անգամ մոռանալով, որ պետք է մեքենան առավոտյան վարելուց առաջ մի րոպպեի չափ շարժիչը միացրած սպասել:

Գեղեցկության սրահ հասավ առանց պատահարների, մասնագետը արդեն իրեն էր սպասում: Ծառայողական ժպիտով դիմավորեց իրեն, ու սկսեց երկու ժամ ձգվող մազերի ներկման, վարսահարդարման ու դիմահարդարման գործողությունները: Ընթացքում խոսեցին սպասվող հարսանիքից, առավոտվա ձախորդություններից, Ելենային պատած վատ տրամադրությունից՝ որն իհարկե արդեն նահանջում է մասնագետի նուրբ մատների շարժումների հետ:

Երբ մասնագետը ավարտեց աշխատանքը, ու Ելենան արդեն լավ տրամադրությամբ նայեց հայելում՝ իրեն նայող կերպարը այնքան անպատշաճ թված, որ էլ ավելի ծանր հուսահատության զգացողություն լցվեց մարմնով մեկ: Մազերի գույնը չհավանե՞ց, վարսերն էի՞ն անշնորհք ձևավորել, դիմահարդարումն է՞ր անճաշակ, թե՞ իր ու հայելու պատկերի միջով սև կատու անցավ, -կարևորը վերականգնված լավատեսությունը գահավիժեց:

Ծամածռված ժպիտով վճարեց գումարը, ցտեսություն ասաց ու հապշտապ հեռացավ: Վարսահարդարի համար ակնհայտ էր, որ մշտական հաճախորդներից մեկը խիստ դժգոհ հեռացավ, սակայն վստահ չէր, թե որտե՞ղ ինքը թերացավ:

Վերադարձավ տուն, արդեն ժամը մեկն էր: Ամուսինը ուրախ ժպիտով բացեց դուռը, բերանը բացեց, որ հիասքանչ սանրվածքի ու դիմահարդարման մասին անկեղծ հաճոյախոսի, սակայն Ելենան արագ հասավ տուալետի հայելու մոտ, ու նորից սկսեց տնտղել իրեն: Ի՞նչ որ բան սարսափելիորեն այն չէր: Այլևս չդիմացավ, երկու ձեռքով քանդեց ողջ սանրվածքը, մաքրեց դիմահարդարման մեծ մասը, ու սկսեց ինքնուրույն հավաքել մազերը և հարդարվել:

Ամուսինը տուալետի բաց դռնից զգույշ հետևեց կնոջ դժգոհ ու աբսուրդ պահվածքին, մտածեց ինչ որ բան ասել; սակայն որոշեց որ ավելի լավ է անխոս հեռանալ, ու կնոջը թողնել ինքն իր փոռթկումների հետ:

Հենց սկզբից Իգորին գրավել էր Ելենայի ուժեղ բնավորությունն ու անկեղծությունը: Առաջին իսկ հայացքից սիրահարվել էր բարձրահասակ համակրելի ինքնավստահ աղջկան, որի հետ զրուցելուս մոռանում ես, որ դիմացդ ոչ թե հասուն կյանքի փորձով կին է, այլ անփորձ մի աղջնակ: Եվ որքան էր ինքն իրեն փնովել, երբ հայտնել էին, որ Ելենան հենց այն աղջիկն է, որի հետ հանդիպումից ինքը փախել էր մեկ տարի առաջ: Անցածը վերականգնել արդեն չէր կարելի, սակայն ներկան ու ապագան կարելի էր արագ բարեփոխել:

-Ելենա, կցանկանա՞ս սուրճ կամ հյութ խմել: Միգուցե, ինչ որ բան ցանկանա՞ս ուտել՝ կարող եմ բուտերբրոդ պատրաստել: Մինչև հարսանիքում սեղան նստենք, կարող է շատ քաղցես: — Անախորժ միջավայրը ցրելու ու կնոջը տհաճ տրամադրությունից կտրելու համար, մի հինգ րոպպե հետո դեպի տուալետ ցածր ձայնեց ամուսինը:

Որքան էլ Ելենան ուժեղ բնավորություն ունի, նույնքան էլ հոգու խորքում զգայուն է ու չափազանց փխրուն; — ամուսինը դա շատ լավ գիտի: Սակայն նրա փխրուն պատանեկան հոգին փակ է շրջապատի աչքերի համար, ու նույնիսկ Իգորին այն հազվադեպ էր բացվում: Ակնհայտ էր, որ կինը հենց այս պահին հոգեկան խիստ աջակցության կարիք ունի, սակայն Իգորը հասկանում էր, որ պետք է շատ նուրբ վարվել, այլապես իր անզգույշ մի խոսքը կարող է օգնելու փոխարեն վիճակը էլ ավելի վատթարացնել:

Ելենան չարձագանքեց: Ֆենի ձայնը խանգարեց, թե՞ չցանկացավ պատասխանել. Իգորը չհամարձակվեց երկրորդ անգամ կրկնել առաջարկը: Բացեց հեռախոսը, ու Ֆեյսբուքում սկսեց մտացրիվ դիտել ընկերների հրապարակումները:

Համարյա մեկ ժամ էր անցել, երբ Ելենան վերադարձավ հյուրասենյակ:

— Կարծեմ, ինչ որ մեկը ինձ սուրճ էր առաջարկում: — Թույլ ժպիտով ամուսնուն դիմեց նա, ու նետվեց բազմոցին: — Հը՛, ի՞նչ կարծիքի ես սանրվածքիս մասին: Միայն անկեղծ: Ասա՛, որ այդ թանկանոց մասնագետներից ես ավելի լավ եմ հարդարվում: Դեռ նստած ե՞ս: Իսկ մեկ ժամ առաջ սուրճ էիր բերում, բուտերբրոդի մասին էլ չեմ ասում: Չ՛է, բուտերբրոդը պետք չէ; ուղղակի սուրճը բեր, բայց այնպես սրտով բեր, որ առավոտվա նման վրես չթափեմ:

Իգորը, սկզբում անակնկալի եկած, սակայն արագ կողմնորոշվելով սկսեց սուրճի պատրաստումը: Լավ էր, որ Ելենայի տրամադրությունը վերականգնվում է: Հատկապես, որ աշխատակիցներով հարսանիքի են: Ուր որ է արդեն միկրոավտոբուսը կգա: Ինքը դեռ երկու ժամ առաջ էր ամբողջովին պատրաստվել: Պետք է զգույշ լինի, որ սուրճը չցայտի կոստյումի կամ փողկապի վրա:

Սրճեցին: Սովորականի պես հաճելի զրուցեցին: Վերջապես կարողացավ հաճոյախոսել Ելենայի սանրվածքի ու հիասքանչ տեսքի վերաբերյալ; ու նույնիսկ վաստակեց կնոջ մեղմ ինքնագոհ ժպիտով շնորհակալությունը, ու համբուրեց նրա պարզած ձեռքը: Աշխատակիցները զանգեցին, ու վերցնելով Ելենայի հարսանիքի զգեստը նստեցին միկրոավտոբուս:

Ճանապարհը դեպի հարսանիք, ու ողջ հարսանիքը հրաշալի անցավ: Ելենայի վերականգնված տրամադրությունը ու վստահությունը կարծես ցրեց բոլոր հնարավոր ձախորդությունները, ու Իգորը լիալուսնի ներքո զմայլանքով դիտելով կնոջ հիասքանչ կերպարը և բոցկլտացող աչքերը՝ իրեն նորից զգաց երեկույթի ամենանախանձելի երջանիկ զույգի կարգավիճակում:

Ելենան ամուսնուց ու բոլորից կարողացավ թաքցնել հոգին քրքրող նախազգացումը, որը որևէ կերպ չքվել չէր ցանկանում: Առավոտից անակնկալ հայտնված այդ անկոչ հյուրին սանձելու համար, նույնիսկ չափից ավելի շատ խմեց ու զվարթ ձևացավ: Սակայն նախազգացումը միախառնվեց գինուն ու ավելի հանդուգն դարձավ:

Արդեն ուշ երեկո էր, երբ գինովցած երերալով, բարձր ու ուրախ զրուցելով, կատակելով ու երգելով նստեցին միկրոավտոբուս: Վարորդը չէր կարողացել զսպել ցանկությունը և հարսանքավորների հորդորները, ու մի քանի բաժակ խմել էր: Սակայն այդ փոքրիկ փաստը, զվարճացողներին չանհանգստացրեց, ու երևի ոչ ոք էլ չնկատեց:

Միկրոավտոբուսում բարձր երաժշտություն միացրեցին, ու երգելով ու պարելով՝ պատռելով գիշերային խավարը ուղևորվեցին մայրաքաղաք: Միասին անշուշտ շատ ավելի զվարճալի է, հատկապես, որ մի քանի շիշ գինի էլ հետները վերցրել էին, ու անմիջապես շշից խմելով փոխանցում էին իրար: Այն որ գինին թափվում էր թանկարժեք ու սիրելի զգեստների ու կոստյումների վրա, արդեն ոչ ոքի չէր անհանգստացնում: Նույնիսկ վարորդին էին շիշը փոխանցում՝ մի քանի կում անելու:

Իսկ Ելենան դարձել էր զվարճանքի կենտրոնը: Նա նստել էր բաց հսկա պատուհանի մոտ, ու երբեմն-երբեմն ձեռքերով, գլխով ու ուսերով դուրս էր մեկնվում ու բարձր գոռում մեքենայի սլացքից առաջացող քամուն հանդիպակած: Քամին պարում էր Ելենայի վարսերի հետ, շոյում դեմքը, համբուրում աչքերը, ականջին խելահեղ բառեր շշնջում: Ամուսնու կամ աշխատակիցների ալարկոտ հորդորները գլուխը պատուհանից չհանելու անզոր էին:

Քաղաք հասնելուն քիչ էր մնացել, երբ մեքենայի աջ կողմից ուժեղ լույս երևաց, ինչ որ ծանոթ, բայց տհաճ աղմուկ, որը խլացրեց մեքենայում հնչող բարձր երաժշտությանը, ու հուժկու հարվածի ձայնը ակնթարթորեն միախառնվեց ճզմվող երկաթների, մարող ճիչերի ու բազում այլ ձայների հետ:

Արդյո՞ք հարբած վարորդը չէր նկատել մոտեցող գնացքին ու երկաթուղու նախազգուշանող նշաներն ու ազդանշանները, թե՞ վստահ էր, որ արագության տակ կարող է սրնթաց անցնել դանդաղաշարժ գնացքի առջևով, որ հետո հպարտանար; ոչ ոք արդեն իմանալ չէր կարող:

Փրկվել էր միայն Ելենան, որի մարմնի կեսը հարվածի պահին պատուհանից դուրս զվարճանում էր քամու հետ, ու մեքենայի հակադիր կողմից հարվածի ալիքը նրան մեքենայից դուրս էր շպրտել ճամփեզրի փարթամ խոտերի մեջ: Թմրած մարմինը անշարժ պառկել էր, մինչև որ նրան արագ հասցրել էին հիվանդանոց: Մի ձեռքն էր ջարդվել ու կողերից մեկը, ու նաև բազում կապտուկներ:

Հիվանդանոցում պառկած էր, երբ հայտնեցին ամուսնու ու գործընկերների գույժը: Այդժամ գիտակցեց, թե ի՞նչ էր առավոտից մինչև երեկո ցանկանում հասկացնել նախազգացումը: Համոզվեց, որ պետք չէր արհեստական զվարթանալ ու գինովանալ, անսալ բոլոր այդ նշաններին ու զգացողություններին, կորցնել աչալրջությունը և վերահսկողությունը իր ու շրջապատի նկատմամբ; այլ պարտավոր էր նկատել վարորդի անսթափությունը ու արգելել նրան վարել մեքենան, որ կարող էր տեսնել մոտեցող գնացքը ու լսել նրա նախազգուշացնող ազդանշանները, որ …:

Այժմ, պառկած հիվանդանոցի անկողնում ամեն ինչ ըմբռնեց, սակայն ինչ օգուտ՝ ոչինչ փոխել չէր կարող:

Սգո արարողություններից հետո հարազատներն ու ընկերները եկեղեցում ոչխար մատաղ արեցին, ու փառք տվեցին աստծուն, որ բարձրյալը գթացել էր Ելենային ու իր մանկահասակ դուստրերին՝ հրաշքով փրկելով նրա կյանքը: Ի՞նչ սարսափելի կլիներ դուստրերի վիճակը, եթե աստված չփրկեր նրան:

Անցել է մի քանի տարի: Ելենայի ու դուստրերի մոտ ամեն ինչ հնարավորինս չափ լավ է: Ելենան ամեն շաբաթ օր իրիկնամուտին այցելում է ամուսնու շիրիմին, մի քիչ զբոսնում գերեզմանի կանաչապատ տարածքով՝ կարդալով շիրիմների վրայի սուղ գրությունները, գերեզմանոցի մատուռում մոմ վառում ամուսնու հոգու համար ու երախտապարտություն հայտնում աստծուն՝ իրեն հրաշքով փրկելու համար:

Նա շարունակում է լինել ուժեղ, կազմակերպված, էլ ավելի նպատակասլաց, գեղեցիկ ու կոկիկ արտաքինով, ու էլ ավելի աչալուրջ շրջապատի ու իր զգացումների նկատմամբ: Չէ, որ այժմ նա իր հասունացող դուստրերի համար և՛ մայր է, և՛ հայր:

Տղամարդկանց ուշադրության պակաս չկա: Սակայն նրանցից ոչ մեկը բավարար արժանի չէ նորից վառելու փշրված սիրտը: Վստահ է, որ եթե գոյություն ունի այդ մեկը, ապա նրանք անպայման կհանդիպեն ու կճանաչեն իրար աշխարհի որ ծայրում էլ որ լինի:

Գնել Խաչատրյան

25.03.2016թ.