Ծառայողական

Ալվարդը այդ օրը վերջապես տնօրենին պետք է ասեր այն ամենը՝ ինչ երկար տարիներ ճորտի պես համաբերատար կուլ էր տվել: Այլևս չէր կարող հանդուրժել նվաստացումն, ու շարունակել ինքնախաբեությունը, որ շուտով ամեն ինչ լավագույնս կփոխվի: Շատ ավելի նախկինում պետք էր գոռալ այն ամենը՝ ինչը հաստատ մտադրվել է ասել այսօր: Հոգ չէ, թե դրանից հետո ինչ կլինի, հոգ չէ, որ ողջ գիտակից կյանքը նվիրել է այդ անարժանին, այդ թուլամորթին, այդ կնամոլին, այդ …

Նրա մասին խոսելիս. ընդունված էր մեղմ ժպիտալ: Դեռ հիսուն տարեկան չէր լինի, չնայած ով գիտի. այն անձանցից է, ովքեր ինչ որ տարիքում տաս-քսան տարի կանգ են առնում, ու հետո միանգամից ծերանում:

Միջին կազմվածք ու տեսք ուներ, համեստ շպար, մինչև ուսերը հազիվ ձգվող սպիտակախառը-սև մազեր: Անփոփոխ հագնում էր կաթնագույն վերնաշապիկ ու մոխրագույն կոստյում: Շատերը ենթադրում էին, որ այդ նույն վերնաշապիկից ու կոստյումից միանգամից մի քանի հատ ունի:

Գրասենյակը՝ տնօրենի ընդունարանի հարևանությամբ էր, երկու փոքրիկ պատուհանները և պատերը ծածկված փաստաթղթերի ֆայլերով, կենտրոնում մեծ գրասեղան՝ հին համակարգչով ու լիքը փաստաթղթերով, բարձր առաստաղից կախված փոքրիկ ջահով, որ ալարկոտ ցրում էր խավարը: Պատուհաններից լույսը հազիվ էր ներթափանցում սենյակ, իսկ արևի ճառագայթների մասին այստեղ վաղուց մոռացել էին:

Դռնից ներս նայելիս, Ալվարդը կարծես միախառնված լիներ կիսախավար գրասենյակը գրաված փաստաթղթերի տրցակներին:  Թե ինչ կարևոր տեղեկություններ էին պարունակում այդ փաստաթղթերը, հավանաբար միայն ինքը գիտեր՝ բոլորի կողմից անվերապահ ամենավստահելի աշխատակիցը, նրանից բացի ոչ ոք այդ տրցակներին մուտք չուներ:

Շատերի համար նա տնօրենի մոտ խնդիրներ լուծելու միջոց էր, նրա հետ հանդիպելու միջնորդ, կարևոր տեղեկություն ստանալու աղբյուր, տնօրենի օրվա անցուդարձի ու տրամադրության վկայություն: Ինչպես սիրում էին այդ պահին շողոքորթել խնդրատուները՝ “Դու տնօրենի մուտքի բանալին ես”; և նման հաճոյախոսությունից հետո, Ալվարդը անշուշտ նրանց մերժել չէր կարող:

Տնօրենը հասակակից էր. զարգացած աշխարհում ապրած ու կրթված, միջահասակ, փառատենչ, հարուստ, թանկարժեք հագ-ու-կապով, կնամոլ: Թե ինչո՞ւ էր շքեղության ու ցուցամոլության սիրահար տնօրենը շարունակում իր կողքին հանդուրժել այդ մոխրագույն անշուք կերպարին, ոչ ոք չէր կռահում:

Ալվարդը գիտեր, որ ժամանակ-առ-ժամանակ տնօրենը խելացնոր հրապուրվում է երիտասարդ աշխատակցուհու կամ աշխատավայրից դուրս որևէ համակրելի կնոջ: Նույնիսկ երբեն փորձում է սրտի տիրուհուն համոզել միասին փախչել այս ձանձրալի երկրից: Սակայն կանայք, եթե սիրո դրսևորումներին համաձայնում էլ էին՝ հատկապես որ դրանք ուղեկցվում էին շքեղ նվերներով, սակայն փախչելուն՝ ոչ:

Այդ գաղտնիքները Ալվարդը ողջ սրբությամբ էր պահում; սակայն անզոր էր ամբողջովին անհողդողդ լինել. ատում էր այդ կանանց, սառը և երբեմն թշնաբար արձագանքում նրանց իրեն հետ շփման փորձերին կամ մանր խնդրանքներին: Չէր կարողանում համակերպվել, որ տնօրենը արտաքինից այն կողմից ոչինչ չի արժևորում; գիտակցում, որ եթե այս մեկի հետ էլ սիրային կապերը խզվեն, միևնույն է, որոշ ժամանակ անց կհայտնվի սիրահետման նոր օբյեկտ ու ամեն ինչ կկրկնվի նորից:

Հայրական տունը գրասենյակից հինգ րոպե քայլքի հեռավորությամբ էր: Այնպես որ ցայգից մինչ ուշ երեկո գրասենյակում էր՝ ներառյալ հանգստյան ու տոն օրերին: Ուշ երեկոյան, երբ գրասենյակում այլևս ոչ ոք չէր լինում, պահակը կարճ ժամանակով փակում էր մուտքի դուռը՝ նրան լուռ-ու-մունջ ուղեկցելով հայրական տուն: Արձակուրդ երբեք չվերցրեց՝ նույնիսկ երբ տնօրենը Իտալիայի տասնօրյա ուղեգիր նվիրեց:

Որևէ ընկերուհի չուներ՝ ո՛չ աշխատավայրում, ո՛չ էլ աշխատավայրից դուրս: Հավանաբար բարեկամ էլ չուներ, որոնք անպայման ինչ որ պահի մահանում են, ու ակնկալում, որ գոնե իրենց վերջին հրաժեշտին կայցելեն: Միայն մեկ օր բացակայեց աշխատանքից՝ հոր թաղման արարողությանը:

Առաջին իսկ հայացքից ակնհայտ էր, որ երբեք չէր ամուսնացել, և վստահաբար չէր էլ ամուսնանա: Նրան ողջ էության մեջ հեշտ էր նկատել աներեր կույսի բնութագիրը, ով ճրագը ձեռքին անսասան հրճվանքով սպասում է իրեն ամբողջությամբ ավանդելու իր միակ նվիրական տիրոջը: Իսկ այդ տերը ամեն օր լինելով կողքին, նույնիսկ թույլ արձագանք չէր տալիս նրա այդ իղձի բավարարմանը:

Զբաղվում էր կադրային փաստաթղթավորմամբ, ու ամեն ինչով՝ ինչ որ տնօրենը կհանձնարարեր, գործընկերները կամ այցելուները կխնդրեին, կամ ինքն էր գտնում: Անընդհատ զբաղված էր՝ նույնիսկ ընդմիջմանը չէր հասցնում դուրս գալ, կամ գոնե խոհանոցից օգտվել՝ մի թերթ էր փռում համակարգչի առաջ, դուռը փակում ու արագ կլանում երշիկով ու պանրով բրդուճը, որը նրա համար պատրաստում էր հոգատար տնտեսուհին:

Այդ սենյակի ողջ տեղեկատվությունը, և շատ ավելի, պատճենահանված էր նաև Ալվարդի ուղեղում: Անգիր գիտեր բոլորի հասցեները, հեռախոսահամարները և այլ կարևոր ու անկարևոր տվյալներ, կայացված որոշումների բովանդակությունը, և այն ողջ անցյալը, որը պարփակված էր փաստաթղթերի այդ ահռելի կույտում:

Միշտ շփվում էր ծառայողական ժպիտով: Ոչ ոք չէր հիշում, որ որևէ գործընկերոջ կամ այցելուի հետ բանավիճեր կամ ընդվզեր; բացառությամբ տնօրենին տիկնանց նկատմամբ վերաբերմունքի: Համբերատար ու հոգածությամբ ունկնդրում էր բոլորի դժգոհությունները, մտահոգությունները, սփոփում կամ գոտեպնդում: Իսկ ինքը անձնական ոչինչ չէր պատմում. ո՛չ անցյալից ու ո՛չ ներկայից: Նա միակողմանի խոսակցության տիպիկ կերպար էր, ավելի միակողմանի՝ քան վճարովի հոգեբանը:

Նրա անբասիր կերպարը երերում էր միայն այն պահին, երբ հայտնվում էր տնօրենը: Ծառայողական ժպիտը ճմրթվում էր, լսողությունը՝ անհայտանում, ձայնը՝ խլանում: Տնօրենը նրան գոտեպնդելու համար մեղմ ժպտում էր կամ կատակում, սթափեցնելու համար՝ գոռում կամ զայրանում: Բայց ոչինչ չէր օգնում. արդյունքում՝ տնօրենի հեռանալուց հետո մյուսներից փորձում էր ճշտել. թե տնօրենը իրեն ի՞նչ հանձնարարեց, արդյո՞ք տնօրենը իր վրա էր զայրացած, արդյո՞ք կատակի մեջ իրեն ուղղված զայրույթ չկար; արդյո՞ք իր կատարած աշխատանքից գոհ է՞ր:

Իսկ երբ այդ պահին շուրջը ոչ ոք չէր լինում, ապա մտատանջվում էր ենթադրություններով. տնօրենը իրեն հանձնարարություն տվեց թե՞ ոչ: Լինում էր նաև եզակի դեպքեր, երբ անխիղճ մեկը որոշում էր կատակել` Ալվարդին սխալ հանձնարարություն հաղորդելով: Սակայն, տնօրենը և աշխատակիցները համակերպվել էին այդ անմեղ հանգամանքին, ու հիմնականում ժպիտով էին վերաբերվում նրա այդ փոքրիկ թուլությանը:

Երբ հայտնեցին հոր մահվան բոթը, չընդհատեց աշխատանքը, սակայն իրիկնամուտին սովորականից վաղ շարժվեց տուն: Հաջորդ օրը ցայգին աշխատանքի էր՝ գործընկերների զարմացած հայացքների ներքո՝ միգուցե դիակով փոքրիկ տան ներսում իրեն շատ ավելի վատ կզգար:  Թաղման օրը աշխատանքի չեկավ, սակայն մյուս ցայգին արդեն աշխատավայրում էր: Ոչ յոթ ու քառսունք, ոչ որևէ այլ դեպք արդեն ի վիճակի չէին նրան հետ պահել աշխատավայրից:

Դժբախտությունը գալիս է այնժամ ու այնտեղից, երբ ամենաքիչն ես սպասում: Ալվարդի դեպքում, այն եկավ երազի տեսքով:

Երազում պարահանդես էր, շուրջ բոլորը աղոտ զույգերը էին: Հագին ալ կարմիր երկար շրջազգեստ էր, որը երբեք չէր ունեցել: Երաժշտությունը համարյա չէր լսվում: Դիմացը տնօրենի թույլ ժպտացող պատկերը հայտնվեց, ու ձեռքը մեկնեց իրեն: Բնազդորեն բռնեց ու իրեն զգաց նրա երանավետ գրկում: “Անմնացորդ քոնն եմ: Վերջապես գնահատեցիր անսահման անձնազոհությունս և հավատարմությունս”, — լսելի թե՞ մտքում շշնջաց նա: Տնօրենի ձեռքերը սկզբում մեղմորեն, իսկ հետզհետե ավելի ու ավելի ուժեղ էին սեղմում մարմինը, այնքան որ սկսեց շնչահեղձ լինել, ու սարսափով նկատեց, որ սիրելիի ձեռքերը վերածվել են իրեն գալարված բազում օձերի; իսկ տնօրենի մեղմ ժպիտը՝ ահուսարսուռ քրքիջի՝ կողքից այլ բազում քրքիջներով խառնված:

Արթնացավ ողջ մարմինը սառը քրտինքով պատված, ու մի տաս րոպե փորձում էր ինքն իրեն համոզել, որ դա ընդամենը երազ էր՝ սովորական անցողիկ մղջավանջ: Սակայն, երբ առավոտյան սովորականի նման մտավ գրասենյակ, ու ձեռքն առավ գրանցամատյանը; հասկացավ, որ այս մի երազը հեռու էր անցողիկ լինելուց: Անշարժ նստեց մոտ տասհինգ րոպե, երբ աշխատակիցներից մեկը մտավ սենյակ, ու ձայնեց: Ուշացած ու ալարկոտ արձագանքեց, ու ինչ որ անիմաստ պատասխան տվեց. աշխատակիցը ոչինչ չհասկանալով հեռացավ:

Այդժամ գիտակեց, որ ինքը արթնացել է ոչ միայն մղձավանջից, այլ ինքն իրենից: Հետ նայեց. վատնած երիտասարդություն և էլ ավելին: ՞Չէ, ամեն ինչ այդպես չէ.՞- ընդվզեց ներքին ձայնը, — “Այդ ողջ ընթացքում համարյա ամեն օրը անցկացրել ես նրան այդքան մոտ, վայելել նրա ներկայությունը, անմնացորդ ծառայել նրան: Դրանցի ավելի էլ ի՞նչ կարող էիր երազել:”

“Եվ բացի այդ, վայելում եմ գործընկերիս հարգանքը և վստահությունը, ունեմ ապահով վարձատրվող հարմարավետ աշխատանք, կազմակերպության սյուներից եմ՝ անփոխարինելի աշխատակից, օգնել եմ շատերին, ոչ մեկին վատություն չեմ արել, ….” – ավելի վստահ շարունակեց Ալվարդը, սակայն խորքից մի համառ ձայն դաժանաբար կրկնում էր. “Ոչինչ, ոչինչ, ոչինչ,…”:

Փորձից վերհիշել թե ե՞րբ և ինչո՞ւ հմայվեց տնօրենով, չէ որ ոչ մի կերպ չէր համապատասխանում ցանկալի տղամարդու իր կերպարին, փոխադարձ ոչ մի զգացողություն չէր արտահայտել ու նույնիսկ ոչ մի հաճելի վերաբերմունք այսքան տարիների ընթացքում: Ինչո՞վ էր ինքը պակաս մյուս սիրո օբյեկտներից, չէ որ ինքն էլ տարիներ առաջ երիտասարդ էր, հաճելի, կրթված, …

“Վերջ պետք է նրան ասել այս ամենը և հեռանալ: Չէ, որ քաջատեղյակ էր զգացմունքներիս, կարող էր տարիներ առաջ բացատրվել հետս, կամ ուղակի ազատել աշխատանքից; ու հիմա այլ կյանք կունենայի՝ լավ թե վատ, կարևորը որ դա չէր լինի … Ոչինչ:”

Տնօրենը մտավ գրասենյակ, ու սովորականի նման քմծիծաղով բարևեց: Ալվարդը չպատասխանեց ողջյունին, տխուր հայացքը հառեց նրա վրա ու ցանկացավ իր ողջ ուժերը հավաքելով ասել տարիների կուտակվածը՝ ամբողջությամբ, առանց պաթոսի, առանց հեծկլտոցի, առանց խղճահարություն հարուցելու, առանց….

Տնօրենը արդեն հեռացել էր:

Ալվարդը մեջքով շրջվեց դեպի դուռը, գլուխը առավ ձեռքերի մեջ ու լուռ արտասվեց: Հետո արցունքների հետքերից մաքրեց աչքերը, երեսը, հագուստն ու գրասեղանը, ու անցավ առօրյա անելիքներին:

Ոչ ոք որևէ փոփոխություն նրա հոգեվիճակում ու կենցաղում չնկատեց, ոչ այդ օրը և ոչ էլ հետո:

Մեկ տարի անց տնօրենը տեղափոխվեց հեռու փոքրիկ քաղաքում թեթև աշխատանքի, ու իր հետ տարավ Ալվարդին, նրա համար աշխատավայրին մոտ վարձելով մի փոքրիկ սենյակ: Թոշնել էր, սակայն շարունակում էր աշխատել նույն անմնացորդ նվիրումով՝ ցայգից մինչ ուշ երեկո, առանց հանգստյան ու տոն օրերի, առանց արձակուրդի:

Գնել Խաչատրյան

20.01.2017թ.

Advertisements

2 thoughts on “Ծառայողական

  1. Փաստորեն դու կարգին աատ ժամանակ ունես, պարբերաբար գրում ես, ավելի ու ավելի կատարելագործելով գրիչդ․սպասենք թոշակի անցնելուդ—ինչեեեր ես գրելու․․․․
    Շնորհավորում եմ մաթեմատիկական ճշգրիտ մտածողության ու գրական-ստեղծագործականի գեղեցիկ համադրության համար․

  2. Բարև Գեղանուշ ջան, հաճելի է քո շարունակական ուշադրությունից և գոտոպնդող խոսքերից:
    Ազատ ժամանակ շատ ավելի ունեմ, քան կցանկանայի 🙂 Նույնիսկ հակառակը, երբ շատ եմ զբաղված եմ, այդ ժամանակ ավելի շատ եմ գրում:

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s