Ծերունական զրույց

Տաղավարի անկյունում հուշիկ նստածը՝ Տիգրան է: Ասում են, կանայք նրան թիքա-առ-թիքա կերել են. մնացել է միայն ոչ մեկին այլևս պետք չեկող չորացած մաշկով պատված կմախքն ու կուրացած աչքերի արտասովոր փայլը:

Հավանաբար նիհարությունից էր, որ աչքերը առանձնակի էին փայլում: Նույնիսկ երբ արդեն կուրացել էր, միևնույն է մոտեցող կանանց նկատում էր՝ հավանաբար հոտառության շնորհիվ: Ու եթե աչքերը փայլում էին՝ ուրեմն ինչ որ կնոջ է վերհիշել:

Թե ի՞նչ էին գտել կանայք այդ ոսկորներում, հավանաբար միայն նրանք կիմանան:

Պատմություններից մեկը չախկալ աչքեր ուներ: Այդպես էլ չիմացավ՝ ի՞նչ ասել է “չախկալ աչքեր”; բայց հիշում է, որ երբ առաջին անգամ տեսավ Չախկալին. խղճաց թե ինչո՞ւ է այս աղջիկը այսքան տգեղ, իսկ երբ սկսեցին շփվել, ինքն էլ չհասկացավ թե ե՞րբ կամ ինչո՞ւ սիրահարվեց՝ ախր նրա մեջ իր սիրո ցանկալի կերպարին համահունչ ոչինչ չկար: Ու գնալով սիրահարվածությունը հիվանդագին դարձավ: Ընկերները ասացին, որ միգուցե աղջկա չախկալ աչքերն են մեղավոր, ու եթե կարողանա մի որոշ ժամանակ չհանդիպել նրան՝ կբուժվի:

“Չախկա՛լ ասացիր, հիշեցի”, պատմությունը ծանրորեն ընդմիջեց Կարոն, որի հագին միշտ մոխրագույն բրդյա կեղտոտ պիջակն էր, որից թութունի սուր հոտ էր սփռվում: “Մի անգամ չախկալի որսի էինք գնացել: Ես էի ու ողորմածիկ Վաղոն: Վաղոն երկու օր առաջ հինգ թակարդ տարել՝ դրանց բների մոտ էր տեղադրել:  Առավոտյան շարժվեցինք, ջահել էինք. այն ժամանակ մի քանի ժամ կարող էինք քայլել; հիմա մի քանի րոպեից թոքերս բռնվում են, ու ողջ մարմինս պինդ սեղմում. հազիվ եմ  կարողանում շունչս տեղը բերել: Կարևորը, որ նույն տեմպով քայլես, ու չնստես. հենց նստես, որ մի փոքր շունչ առնես, էլ քայելդ չի գալիս:”

“Ա՛յ, մարդ, թողեք հանգիստ նարդի խաղանք: Ինչ եք անիմաստ խոսում: Ավելի լավ է այստեղ նայեք, մի քիչ խաղալ կսովորեք:”

“Ինչի”ս է պետք մեռնելուց առաջ նարդի խաղալ սովորել, հո՛ դժողքում նարդի չենք խաղալու: Չես ուզում լսել, դու մի լսի. մյուսները շատ լավ էլ լսում են: Հա, ինչ էի ասում, գնացինք չախկալի որսի: Առաջին թակարդում բան չկար, սակայն երկրորդին չհասած աղմուկ լսեցինք. կարծես մեկը ճյուղերն ու հողն է կատաղած քանդում՝ վայնասուն բարձրացնում: Վաղոյի մոտ թվանք կար, ուսից հանեց, ձգանը քաշեց ու դանդաղ մոտեցանք: Ես էլ մի հաստ փայտ ունեի ձեռքիս:”

“Մահացած ես վկա բերում, որ սուտդ չբռնացնե՞նք:” -նորից միջամտեց նարդիստը:

“Դո՛ւ քո զառերը գլորի. ինչ ես մեջ ընկնում: Չե՛ս հավատում, մի՛ լսի: Հա, շարունակեմ. ուրեմն մոտեցանք տեսանք չախկալի ձախ ոտքը ընկել է թակարդի մեջ, ու սա այստեղ այնտեղ է ցատկում, բերանով ու առջևի ոտներով հողն ու ծառի արմատները պոկում օդ է շպրտում: Ինչ էլ սիրուն էր անասունը՝ մարմինը դարչնագույն, իսկ պոչը արծաթի նման փայլում էր: Մեզ տեսավ, մի պահ կանգ առավ՝ վախեցած նայեց ուղղիղ աչքերիս մեջ՝ սև սրտաճմլիկ աչքերով. մի պահ մեղքս եկավ. մտածեցի, սա էլ է կենդանի էակ, միգուցե՞ ազատեմ՝ գնա:”

Մի պահ լռություն տիրեց, նույնիսկ նարդու զառերը չչխկացին: Հավանաբար, վերջին խոսքի հետ ամեն մեկը ինչ որ բան վերհիշեց: Կարոն, շունչը հետ բերեց ու շարունակեց.

“Սակայն, երբ հաջորդ պահին ատամներով սկսեց կատաղած գռմռալ, բերանն էլ թքով լցվեց. միտքս փոխեցի: Չնայած, եթե միտքս չփոխեի էլ, ինձ ով կթողներ ազատ արձակեի՝ հազիվ մի որս էինք ճարել, դատարկ ձեռքով հետ գնայինք՝ խայտառակ լինեի՞նք: Վաղոն նշան բռնեց, որ կրակի, բայց ասացի, պետք չէ, մորթին կփչացնես, պատռված մորթով չախկալը ո՞ւմ է պետք: Մոտեցա, ողջ ուժերս հավաքեցի ու ձեռքիս ծանր փայտով խփեցի գլխին՝ այնպես, որ մորթուն վնաս չտամ: Սա տեղում փռվեց ու շունչը փչեց: Փայտը գետնին դրեցի, ու ձեռքս գցեցի, որ ոտքը թակարդից հանեմ, չախկալին գցեմ պարկի մեջ: Ձեռքս դեռ թակարդին չէր հասել, որ չախկալը տեղից ցատկեց, ու ձախ ոտքս բռնեց: Աչքերս մի պահ մթնեցին՝ չգիտեմ ցավից թե՞ վախից:  Կողքիս ընկած փայտը նորից վերցրի ու սկսեցի սրա մեջքին ու գլխին խփել: Տեսնեմ, Վաղոն անշարժացած նայում է. չի հասկանում, որ հրացանը թողնի՝ գա օգնելու: Սա ոտքս թողեց, պառկեց կողքի ու սկսեց շնչասպառ լինել: Բայց ինձ էլ պահել չէր լինի, ոտքիս ցավի հետ սրան հո՛ չեմ խփում, հո՛ չեմ խփում: Այն եմ հիշում, որ Վաղոն մեջքս ու ձեռքերս գրկած հազիվ հետ քաշեց: Շունչս կտրվում էր, ուշքի եկա տեսնեմ, այդ անասունից համարյա բան չի մնացել՝ հողին էի հավասարեցրել, ողջ տարածքը արյուն էր ու դրա կտորները, նույնիսկ շորերիս վրա լիքը արյուն ու դրա մազերից կային:”

“Բա, ոտքդ ի՞նչ եղավ:  Այսքան ժամանակ հարևան ենք, չեմ հիշում, որ կաղայիր” — հեգնանքով միջամտեց նույն նարդիստը:

“Ոտքիցս մի քիչ արյուն գնաց: Մոտակայքում գետ կար, գնացինք այնտեղ լվացի: Բախտս բերել էր, խորը չէր կծել, թաշկինակով կապեցի՝ մի քանի օրից հետքն էլ չմնած: Ափսոս, այդ չախկալի մորթին փչացրի, ու շորերս էլ ահագին կեղտոտեցի. կինս քանի օր վրես փնփնթում էր:”

“Ա՛յ մարդ, այս Կարոյի պատմությունները մեկը մեկից սուտ են: Ավելի լավ էր, դու քո Չախկալի պատմությունը պատմիր”. Տիգրանին թեքվելով ասած նարդիստը:

Տիգրանի կուրացած աչքերը նորից փայլեցին՝ հավանաբար չախկալ-աչքերով աղջկան վերհիշեց:

“Դե, պատմելու շատ բան չկա: Ասացի, որ ինքս էլ չհասկացա, թե ինչո՞ւ սիրահարվեցի այդ տգեղ աղջկան: Մեկ աչքիս իսկապես խղճալու չափ տգեղ էր թվում, մեկ էլ կարծես աշխարհի ամենագեղեցիկ էակը լիներ, որի նմանը երբեք չէի տեսել, ու համոզված էի, որ եթե հանկարծ ինքը չլինի կողքիս, այլևս երբեք նման աղջկա չեմ գտնի: Սկսեցինք ավելի ու ավելի հաճախ շփվել: Երկար գեղեցիկ մատներ ուներ, սիրում էր նստել մոտս ու մատները անուշահոտ քսուկով մերսել, հետո էլ եղունգներն էր դանդաղ մաքրում նախորդ գույնից, ու նոր գույնով պատում: Ես էլ հմայված աչքս չէի կտրում նրա մատներից, ու այդպես կարող էր մի քանի ժամ աննկատ անցնել, մինչ որ վերջացներ ու չարաճճի նայելով ինձ՝ զվարթ հարցներ. “Վայ Տիգրան ջան, մատներովս էի ընկել, համարյա մոռացել էի, որ այստեղ ես: Թեյ չխմե՞նք; մոշի հրաշալի մուրաբա ունեմ:” Ու պատասխանիս չսպասելով, հապշտապ թեյ էր պատրաստում ու այն ըմբոշխնում էինք մոշի մուրաբայով՝ առանց մի խոսք փոխանակելու:”

“Մեր տանն էլ լավ մոշի մուրաբա կա, նարդին խաղամ վերջացնեմ, գնանք միասին խմենք, եթե՞ այդքան շատ ես սիրում: Բայց մատներս մանիկյուռ չեմ անում, ու դու էլ պիտի խոստանաս, որ ինձ այդպես չես նայի՝ ինչպես այդ Չախկալին. չնայած ուզես էլ՝ կուրացած աչքերովտ ո՞նց պիտի նայես:” –կատակի տվեց նարդիստը:

“Հիմա էլ չես թողնում Տիգրանը իր պատմությունն ասի: Նարդի ես խաղում՝ խաղա՛: Քո մոշի մուրաբան էլ քեզ պահի, այսքան ժամանակ, որ մեկիս ես հյուրասիրել, որ Տիգրանին հյուրասիրես:” -առիթը չկորցրեց Կարոն:

“Հա, շարունակե՞մ:” — գոտեպնդված Տիգրանը: “Դե, այն ժամանակ շատ երիտասարդ էի, այդ վիճակով երկար չկարողացա դիմանալ: Հասկացա, որ դեմ-դիմաց խոսքերով բացատրվել չեմ համարձակվում, նամակ գրեցի, ու գաղտնի դրեցի իրեն վերարկուի գրպանը: Երկու օր սրտատրոփ սպասելուց հետո, եկավ ու ջղայնացած տոնով ու հայացքով ասաց, որ ինքը զգացմունքներս շատ է հարգում, բայց այդ քայլով ես փչացրեցի մեր այդքան հրաշալի ընկերությունը: Ու գնաց:”

“Տիգրան ջա՛ն, քո նման սրտակեր տղամարդը այդ տգեղ Չախկալին առաջարկ է արել, ու նա մերժե՞ց. հավատալս չի գալիս: Քո զոհերից մի քանիսին էլ հո ես գիտեմ՝ անունները չեմ ուզում տալ՝ կարող է խոսքս տեղ հասնի:” — սովորության համաձայն զառը նետելով միջամտեց նարդիստը:

“Հա, մերժեց, ի՞նչ ունեմ խաբելու: Վատն այն է, որ դրանից ավելի հիվանդագին դարձա նրա նկատմամբ; աչքերս ամենուր իրեն էին փնտրում, անընդհատ իրեն մասին էի մտածում, որքան հիշում եմ՝ խմելու սերն էլ այն ժամանակվանից սկսվեց: Ընկերներս փորձում էին փրկել ինձ, ասում էի, որ ախր այդ աղջկա մեջ ի՞նչ եմ գտել, որ այդպես տանջվում եմ, բայց սթափվելու փոխարեն՝ ընկերներիցս էի երես թեքում: Դարձել էի ինքնափոփ՝ ձանձրալի մելամաղձոտ կերպար. միայն մտածում էի, ինչպես գրավեմ նրա սիրտը: Մի տարի փորձեցի ինչ հնարավոր էր՝ ինքս ինձ էլ արդեն վաղուց չէի ճանաչում՝ ինչ հիմարություն ասես որ չհասցրեցի անել այդ ընթացքում. ամեն ինչ զուր էր: Վերջը մի օր ընբռնեցի, որ նրա սիրտը գրավելու բոլոր հնարավոր ու անհնարին միջոցներս սպառել եմ, ու փորձեցի համակերպվել անհաջողությանս հետ:”

“Շուտ պետք է համակերպված լինեիր՝ հարբեցող չէիր դառնա:” -չարախնդած Կարոն՝ հայացքը սահեցնելով շրջապատի վրայով՝ տեսնելու հումորի ազդեցությունը:

“Երևի ճիշտ ես ասում:” -առանց նեղանալու, սակայն տխուր ձայնով շարունակեց Տիգրանը: “Հիմա ավարտեմ պատմությունս: Երբ ընդունեցի, որ նրա սիրտը ինձ համար անհասանելի է, այլևս ոչ փորձեցի հանդիպել, ոչ նամակ գրել, և ոչ էլ որևէ այլ քայլ ձեռնարկել; այլ փորձեցի նորից առաջվա աշխույժ տղան դառնալ, նորից շփվել ընկերներիս հետ, փորձել քիչ խմել: Կարելի է ասել, որ սկսել էի վերագտնել ինքս ինձ, երբ մի օր նրա ընկերուհին, մոտեցավ ինձ, ու հաղորդեց, որ նա ցանկանում է խոսել հետս, ու այժմ սպասում է մոտակա սրճարանում: Ինչ ասեմ, անակնկալի եկա, հիմա նույնիսկ չեմ հիշում՝ ուրախացա թե ո՛չ, սակայն գնացի: Նստած սուրճ էր խմում, ու ինձ տեսնելով քաղցր ժպտած, սակայն այդ ժպիտը ինձ սառը թվաց: Երեք ամսից ավելի չէի տեսել. ու այդ անգամ նա ո՛չ տգեղ էր ու ո՛չ էլ գեղեցիկ:”

Տիգրանը լռեց՝ շրջապատը նույնպես: Նույնիսկ նարդիստը ոչինչ չգտավ միջամտելու:

“Ասաց, որ վաղուց չենք հանդիպել; հարցրեց. ի՞նչ կցանականամ խմել: Ոչինչ չէի ցանկանում, սակայն մատուցողը եկավ, ու մի բաժակ խնձորի հյութ պատվիրեցի: Հարցրեց իմ մասին, զվարթ պատմեց իրենից, վերհիշեց մեր մտերմությունը, մոշի մուրաբայով թեյը, ու ձայնին տխուր երանգ տալով ասած, որ շատ է ափսոսում, որ մեր հարաբերությունը ոչ ցանկալի ընթացք ունեցավ, ու որ ինքը միշտ կարոտում է մեր այդ հրաշալի ընկերությանը: Մի պահ լռեց, ես էլ չգիտեի ինչ ասել. ձկան պես լուռ էի դարձել, ու որքան էլ այդ լռությունը դառն էր, չէի կարողանում որևէ ասելիք գտնել՝ հյութն էլ վաղուց անտարբեր դատարկել էի, ու հայացքս բաժակին՝ մատներով խաղում էի նրա հետ:”

“Քիչ անց չախկալ աչքերը բարձրացավ ու սևեռվեցին վրաս, սակայն աչքերս բաժակից բարձրացնել չկարողացան: Այդպես էլ չիմացա,՛ թե այդ պահին ի՞նչ էին իրականում ցանկանում ասել այդ աչքերը, երբ հայտնեց, որ շատ է մտածել, ու որոշել է դառնալ ընկերուհիս: Չիմացա՛, այդ ասելուս աչքերում կայծեր հայտվնեցի՞ն, թե՞ նրանցում դեռևս գծագրված էր նույն սառը ժպիտը, որը նկատեցի սկզբում:”

“Մի պահ սպասեց պատասխանիս, սակայն չգիտեի ի՞նչ ասել: Երևի նեղսրտեց, կամ միգուցե բնական համարեց. “Գիտեմ, քեզ համար այս ամենը անակնկալ է: Կսպասեմ: Վաղը կարող ենք միասին նորից թեյ խմել՝ մեր սիրած մոշի մուրաբայից ունեմ: Ցտեսությո՜ւն, Տիգրան ջան:” Կարողացա միայն կամացուկ ցտեսություն արձագանքել. իսկ հայացքս շարունակվեց մեխված մնալ ձեռքիս մեջ պտտվող դատարկ բաժակին:”

Տիգրանը լռեց: Նրա կուրացած աչքերի փայլը չկար, հավանաբար այն ավելի վաղ էր անհայտացել:

“Է՛ հետո՞, Չախկալի հետ ընկերություն արեցի՞ր;” — երկար լռությանը առաջինը չդիմացավ Կարոն:. “Պատմում ես, մինչև վերջ պատմիր. մարդ բան հասկանա:”

“Հուսով եմ, հաջորդ օրը չես վազել մոշի մուրաբայով թեյ խմելու:”- նարդին դիմացից հեռացնելով ժպտաց նարդիստը. ՞Չնայած եթե վազած լինեիր, հիմա այստեղ չէիր լինի, այլ Չախկալ կնոջդ փեշի տակ թեյ խմելուս:”

Գնել Խաչատրյան

26.04.2017

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s